Klimaatwetenschapper schetst ijskoud toekomstscenario voor Nederland

De Rotterdamse haven vol zee-ijs, loeiende winterstormen en temperaturen ver onder nul. Terwijl de aarde opwarmt, kan Nederland juist ijskoud worden. Klimaatwetenschapper René van Westen legt tijdens het Tilburgse Science Café uit hoe een stilvallende oceaanstroming ons klimaat ingrijpend kan veranderen.

In de volgepakte zaal van het Tilburgse muziekpodium Paradox staat het aandachtig luisterende publiek voor een schijnbare tegenstelling: hoe kan de verdere opwarming van de aarde in Nederland juist leiden tot ijzige kou?

Dat heeft alles te maken met de AMOC (Atlantische Meridionale Omwentelingscirculatie), legt klimaatwetenschapper René van Westen uit. Sinds 2023 onderzoekt hij voor de Universiteit Utrecht de stabiliteit van deze reusachtige oceaanstroming en de invloed die de opwarming van de aarde daarop heeft.

‘De AMOC transporteert warm water vanuit de tropen naar Noordwest-Europa en draagt zo bij aan het relatief milde klimaat in Nederland,’ aldus Van Westen.

Het kantelpunt

Van Westen en zijn collega’s stelden onder meer vast dat de AMOC erg gevoelig is voor veranderingen in het zoutgehalte van de oceaan. ‘Door het smelten van de Groenlandse ijskap komt er meer zoet water in de oceaan terecht’, geeft hij aan.

‘Het zeewater wordt lichter en zinkt minder makkelijk naar de diepte, wat de stroming doet haperen. Als de AMOC vervolgens een kritisch kantelpunt bereikt, kan deze volledig stilvallen. Daardoor krijgt Noordwest-Europa minder warm water, met een veel kouder Nederland als gevolg.’

Veel is echter nog onzeker, waaronder de precieze gevolgen voor het Nederlandse klimaat en het moment waarop deze oceaanstroming zou stilvallen. Van Westen: ‘We lichtten een flink aantal klimaatmodellen door en kwamen daarbij uit op 2060 als het gemiddelde jaar dat de AMOC het kantelpunt bereikt. Daarna kan het echter nog vijftig tot honderd jaar duren voordat ingrijpende klimaatgevolgen zichtbaar worden in onder andere Nederland.’

Gevaar is niet minder groot

Toch is het gevaar van het stilvallen van het stromingssysteem daarmee niet minder groot. ‘Zodra de AMOC het kantelpunt passeert, is er geen weg meer terug en zal ons klimaat permanent veranderen’, waarschuwt Van Westen.

Een van de vele scenario’s die hij het publiek voorlegt, is allesbehalve geruststellend: een Rotterdamse haven vol zee-ijs en hevige winterstormen. Als de klimaatwetenschapper vervolgens een simulatie toont van een winterweek in Nederland met temperaturen ver onder nul, reageren de aanwezigen zichtbaar geschrokken en vol ongeloof.

Ook toeschouwer Stijn Smulders ziet de ernst van de situatie in. Als fondswerver bij Vogelbescherming Nederland is hij erg begaan met de natuur en de aarde zelf. ‘Hoewel ik het zelf niet meer ga meemaken, word ik somber als ik denk aan mensen met jonge kinderen’, vertelt hij aan een tafeltje achter in de zaal.

Wat hem dwarszit is de manier waarop mensen met de planeet omgaan. ‘We denken te veel aan onszelf. Kijk bijvoorbeeld naar onze consumptie: het lijkt wel alsof we alleen maar meer willen.’

Hoop en zorgen voor de toekomst

Wie de gevolgen van een ingestorte AMOC mogelijk wél mee gaat maken, is de negentienjarige Simon van Straeten, die met een glaasje fris staat bij te komen van alles wat hij tijdens de lezing hoorde.

‘Ik vind het erg zorgwekkend’, geeft de Earth System Sciences-student aan. ‘We maken dit niet alleen zelf mee, maar zijn ook verantwoordelijk voor een oplossing. Daarnaast vind ik het heftig om te horen dat vrienden twijfelen om later kinderen op deze wereld te zetten.’

Hoewel de vooruitzichten bij een stilvallende AMOC weinig rooskleurig zijn, is er ook reden voor optimisme. We kunnen het risico namelijk zelf verkleinen. Hoe meer we de opwarming van de aarde weten te beperken, hoe kleiner de kans dat een van de belangrijkste oceaanstromingen ter wereld stilvalt.

_{Advertenties.}