Aan de universiteit moeten we gesprekken voeren die schuren

Groepen groeien uit elkaar en de betekenis van feiten staat ter discussie. Het vermogen om het goed met elkaar oneens te zijn is belangrijker dan ooit, schrijft Eva Wolf. ‘Universiteiten moeten oefenplaatsen voor onenigheid zijn. Maken ze die rol ook waar?’

Stel je voor: twee studenten verlaten hetzelfde hoorcollege over klimaatbeleid. De een is overtuigd klimaatactivist, de ander groeide op in een gezin van klimaatsceptici. Ze hebben allebei vragen. Maar ze stellen ze niet aan elkaar. Want hoe voer je eigenlijk een goed gesprek over iets dat je aan het hart gaat, als jouw gesprekspartner niet alleen andere opvattingen heeft, maar mogelijk ook anders kijkt naar wat telt als een feit?

Tilburg University noemt zichzelf een universiteit die courageous en connecting wil zijn. Moedige verbinding. Dat zijn mooie woorden en waarden, die extra betekenisvol zijn in een tijd waarin we steeds minder met elkaar verbonden lijken. Een tijd waarin er, gemedieerd door filterbubbels, weliswaar veel tegen elkaar, maar beperkter met elkaar gepraat wordt. Het vraagt moed om in zulke tijden gesprekken te voeren over controversiële onderwerpen. Dat geldt des te meer wanneer de grote inhoudelijke kloven gevoed worden door wezenlijke verschillen in opvattingen over kennis.  

In wat vaak de post-truth samenleving genoemd wordt, staan groepen immers in toenemende mate niet alleen tegenover elkaar in hun opvattingen over problemen en oplossingen, maar ook in hun opvattingen over waarheid zelf. Feiten volgens sommigen zijn meningen volgens anderen, en wat de een presenteert als kennis wordt door de ander een perspectief genoemd. Die vertroebeling van consensus over wat we als kennis zien, moet de universiteit zich aantrekken. In combinatie met groeiende maatschappelijke verdeeldheid kan zij namelijk ook leiden tot een vertroebeling van overeenstemming over de waarde van wetenschap.

Hier ligt een kans voor Tilburg University. Als instelling van moedige verbinding, zou zij bij uitstek de plek moeten zijn waar we leren wat het betekent om het op een goede manier met elkaar oneens te zijn. Wetenschap bestaat bij gratie van kritiek en van twijfel; van het systematisch uitdagen van ideeën, ook die van jezelf.

Het vermogen om het met elkaar oneens te zijn zonder elkaar te diskwalificeren is een van haar fundamenten. Dat goed met elkaar oneens zijn vraagt ook om gedeelde maatstaven voor wanneer iets als kennis telt: welke argumenten overtuigen en welk bewijs we aanvaarden. Dat verdient een bredere praktijk dan de methodevakken in universitaire curricula.

Toch gebeurt dat nog te weinig. Uitzonderingen als Studium Generale daargelaten, zijn er weinig initiatieven op de campus die de groeiende onenigheid over politiek-maatschappelijke kwesties, en de rol van de universiteit daarin, serieus verkennen. Gesprekken die kunnen schuren blijven veelal uit.

Ook in veel curricula ontbreekt systematische (her)bezinning op de aandacht die gegeven wordt aan het confronteren en in gesprek brengen van verschillende opvattingen. En in het klaslokaal krijgen docenten geen training om ingewikkelde, mogelijk polariserende discussies te begeleiden, waardoor de verleiding groot is ze te vermijden.

Het goede nieuws: het vertrouwen in de wetenschap is in Nederland nog steeds hoog. Laten we er samen voor zorgen dat dat vertrouwen ook hoog blijft. In een samenleving waarin groepen zich steeds moeilijker tot elkaar en tot kennis verhouden, kan en moet de universiteit een belangrijke rol spelen. Niet alleen als kraamkamer van kennis, maar ook als oefenplaats voor onenigheid.

_Advertentie.