Universiteiten gaan samen met overheid aan digitale autonomie werken

Omdat niemand het alleen kan, moeten universiteiten en de overheid er samen voor zorgen dat we minder afhankelijk worden van big tech. Maar dat gaat wel geld en gebruiksgemak kosten, waarschuwt hoogleraar José van Dijck.

De enorme afhankelijkheid van Amerikaanse big techbedrijven maakt universiteiten nerveus. Wat als president Trump een gekke bui heeft? Kunnen we hier in Nederland straks nog wel vrij onderzoek doen en zelf bepalen welk onderwijs we geven?

De academische vrijheid staat op het spel, zei de Utrechtse universiteitshoogleraar José van Dijck maandag tijdens een bijeenkomst van koepelvereniging UNL. Universiteiten spraken daar samen met de verantwoordelijke staatssecretaris in een ‘intentieverklaring’ af dat ze met het Rijk gaan samenwerken aan de digitale soevereiniteit van Nederland.

Vooroplopen

Universiteiten willen daarbij graag vooroplopen, zei UNL-voorzitter Caspar van den Berg. Ze hebben immers een lange traditie in IT-onderzoek. Bovendien werkt de sector hier al aan haar digitale autonomie. Er zijn allerlei initiatieven en alternatieven, onder meer via SURF.

Maar meer autonomie gaat wel geld kosten, waarschuwde José van Dijck. Niet alleen omdat een transitie van het ene softwarepakket naar het andere op dit moment heel duur is, maar ook omdat er veel meer IT-personeel nodig zal zijn. Zij moeten werk gaan doen dat de universiteiten nu uit handen wordt genomen door een bedrijf als Microsoft.

Ook de gebruiksvriendelijkheid zal er volgens Van Dijck onder lijden. De overstap is toch nodig, redeneerde ze, omdat we bij big tech steeds minder controle hebben over onze eigen data en steeds verder worden opgesloten in de softwarefuik van één bedrijf.

Applaus

Op de bijeenkomst kreeg staatssecretaris digitale economie en soevereiniteit Willemijn Aerdts spontaan applaus toen haar besluit ter sprake kwam om de verkoop van Solvinity te blokkeren. Solvinity is het Brits-Nederlandse bedrijf achter DigiD dat zou worden overgenomen door een bedrijf uit de VS. Volgens Aerdts is het “publiek belang” daar niet mee gediend.

Maandag juichte ze toe dat universiteiten de pioniersrol op zich willen nemen. Maar ze waarschuwde ook dat het nog veel tijd gaat kosten voor we van big tech af zijn. “Je zou willen dat het gisteren al geregeld was, maar dit zit echt heel ingewikkeld in elkaar.”

Met het ondertekenen van de intentieverklaring voldoet Aerdts aan een wens van de Tweede Kamer. Die riep vorig jaar op om te kijken hoe de overheid hogescholen en universiteiten kan helpen van big tech af te stappen. Daar kan het Rijk ook van leren, was de gedachte.