Filosoof Roel Meijvis over activisme: ‘Ik ben een mislukte revolutionair’

Theatermaker en filosoof Roel Meijvis (31) schreef een filosofie van het activisme. Hij stond op de shortlist van de Socratesbeker 2026 voor het beste filosofieboek. Meijvis roept op om verantwoordelijkheid te nemen voor maatschappelijke problemen. ‘Handelingen hebben invloed op de wereld.’

‘Waarvoor ben jij bereid om te vechten?’, vroeg een docent aan Meijvis toen hij nog een jonge student was op de Fontys Hogeschool voor de Journalistiek. ‘Deze vraag heeft me nooit meer losgelaten’, zegt de filosoof meer dan tien jaar later op een terras in Amsterdam.

Tijdens zijn bachelor journalistiek merkte Meijvis na een tijdje dat hij niet op zijn plek zat. ‘De meeste studenten wilden het liefst Spuiten en Slikken presenteren, terwijl ik wilde nadenken over het belang van de journalistiek voor de democratie.’

Hij stapte daarom over naar Tilburg University voor de opleiding filosofie. Hier kwam hij voor het eerst in aanraking met Franse existentialisten als Simone de Beauvoir, Albert Camus en Jean-Paul Sartre. Intellectuelen die weinig op hadden met academische filosofie, maar deelnamen aan publieke debatten en geregeld zelf de straat op gingen.

Volgens het existentialisme is iedereen vrij om zijn eigen keuzes te maken. Die vrijheid brengt ook verantwoordelijkheid met zich mee, benadrukt Meijvis. Geïnspireerd door hun filosofie en leven schreef hij het boek Waar verzet begint. Een filosofie over activisme.

Ben je zelf eigenlijk een activist?

‘Ik vind activist een eervolle titel. Die durft echt de barricade op te gaan en de klappen op te vangen waar nodig. Dat vind ik heel dapper, maar dat soort moed en stelligheid heb ik niet. Ik vind het allemaal vaak veel te spannend.

‘Onlangs zat ik in een panelgesprek met Jerry Afriyie (activist en dichter, red.). Hij heeft heel concreet, inclusief een stappenplan, gestreden tegen Zwarte Piet en op die manier Nederland voor mensen een fijnere plek gemaakt. Daar heb ik heel veel respect voor.’

Ga je ook niet naar demonstraties?

‘Ik heb daar veel over getwijfeld. Gedurende mijn studententijd ben ik uiteindelijk toch gegaan, maar het ongemak dat ik erbij voel is nooit helemaal verdwenen. Er klinken soms leuzen waar ik het niet 100 procent mee eens ben. Dat vind ik moeilijk. Het liefst draag ik een genuanceerde boodschap uit.

‘Aan de andere kant, als ik thuisblijf, dan handel ik precies hetzelfde als mensen die het helemaal niet eens zijn met de boodschap van zo’n demonstratie. Dan neem ik dus geen verantwoordelijkheid. Als ik het voor een x procent eens ben met de boodschap van een protest, dan moet ik daarnaar handelen, vind ik, en ongeveer net zo’n percentage aanwezig zijn.

‘Door mijn aanwezigheid op demonstraties ben ik er ook milder over geworden. Demonstranten denken meestal niet dat hun deelname ervoor zal zorgen dat de klimaatramp wordt opgelost. Desondanks geven ze uiting aan hun zorgen. Zolang we nog geen oplossing hebben gevonden voor de klimaatcrisis – wat we misschien ook nooit zullen vinden – moeten we ook maar gewoon wat doen.’

In je boek schrijf je dat je ook een gevaar ziet in demonstraties. Wat is dat gevaar precies?

‘De nadruk ligt vaak op het collectief dat met één stem spreekt. Het gevaar ligt erin dat mensen stoppen met nadenken. Daarom voel ik me zelf thuis bij het existentialisme dat de focus legt op het individu en je eigen verantwoordelijkheid.

‘Dan vind ik protesten nog steeds wel waardevol, maar ik vind het ook belangrijk om te blijven reflecteren en na te denken over je rol in de maatschappij en in het publieke debat. Misschien zijn er ook andere manieren om je te verzetten tegen de klimaatramp.’

Wat is jouw rol?

‘Dat is een zoektocht. Ik sta met een voet in de theaterwereld en ik heb eens een onderzoeksgroep opgericht van kunstenaars en filosofen om gezamenlijk te reflecteren. Enerzijds is er een klimaatramp gaande en anderzijds gaan we voor de zoveelste keer Tsjechov uitvoeren. Daar zit dan heel veel liefde in.

‘We kunnen ons ook afvragen of er meer theaterstukken gemaakt dienen te worden over klimaatverandering. Zelf geloof ik juist in de waarde van stukken die niet expliciet politiek zijn, maar ik vind wel dat we een verantwoordelijkheid hebben. Daar wilde ik gezamenlijk over nadenken.’

Wat was jullie conclusie?

‘We zijn twee keer bij elkaar gekomen. Ik kwam er al snel achter dat ik de helft van de tijd bezig was met datumprikkers rondsturen en mailtjes versturen om te vragen of mensen alsjeblieft wilden reageren. In die zin ben ik een mislukte revolutionair.’

Het klinkt ook wel als filosofen die in de ivoren toren, op afstand van de maatschappij, gaan reflecteren.

‘Filosofen zijn nu eenmaal opgeleid om na te denken, dus dan kun je dat maar beter inzetten. Er wordt vaak gedaan alsof denken en doen niet samengaan. Dat is een schijntegenstelling. Daarom worden filosofie en reflecteren ook vaak onderschat. Je hoeft jezelf niet vanuit je ivoren toren boven de maatschappij te zetten. Filosofen zijn uiteindelijk onderdeel van dezelfde maatschappij, net als ieder ander.

‘Het is wel belangrijk dat ideeën en reflecties doorstromen naar de maatschappij. Daarom haal ik ook inspiratie uit de Franse existentialisten. De Beauvoir, Camus en Sartre publiceerden in tijdschriften, spraken zich uit tegen misstanden en leefden echt hun filosofie van eigen verantwoordelijkheid. Het was voor hen een bewuste keuze om niet binnen de universiteit te blijven.’

Hoe heb je het activisme op universiteiten ervaren na 7 oktober 2023?

‘Ik heb dat (de pro-Palestijnse protesten op universiteitscampussen, red.) met enige afstand bekeken, omdat ik zelf niet meer verbonden ben aan een universiteit. Ik las het vooral in de media en heb me verbaasd hoe het iedere keer alleen maar ging over vernielingen die werden aangericht en niet over het morele appèl. Studenten hebben terechte zorgen over mensenrechten die worden geschonden. Vervolgens worden zij monddood gemaakt. Dat zie je ook vaak bij klimaatdemonstraties.’

Wat is je advies aan geëngageerde studenten?

‘Ik vind niet dat ik mensen moet vertellen wat ze moeten doen. Dat weet ik ook niet. Ik kan niet meer zeggen dan: houd dat engagement vast en probeer een manier van handelen te vinden die voor jou werkt. Voor mij is dat bijvoorbeeld ook het schrijven van dit boek.’ Lachend: ‘Maar als iedereen nu alleen maar boeken gaat schrijven, dan gaan we de wereld natuurlijk ook niet redden.’

_Advertentie.