Academische jaaropening draait om AI: staat de universiteit schaakmat?
Kunstmatige intelligentie verandert onderzoek en onderwijs fundamenteel. Tijdens de academische jaaropening buigt Tilburg University zich over de vraag wat die ontwikkeling betekent voor de universiteit.
Welke rol speelt de universiteit in het tijdperk van kunstmatige intelligentie? Die vraag staat centraal tijdens de opening van het academisch jaar. Er zijn nieuwe tijden aangebroken, stelt Wim van de Donk vast. De rector en collegevoorzitter ziet dat AI ‘een nieuwe manier van kijken’ met zich meebrengt die ook het onderzoek en onderwijs ‘fundamenteel’ verandert. ‘Staan we schaakmat, of hebben we juist kansen?’ vraagt Van de Donk zich af.
Op het podium in de aula staan schaakstukken. Van de Donk kondigt de sprekers aan. Van theoloog tot hoogleraar AI, van hoofddocent marketing tot neuropsycholoog. Er volgt een breed palet aan perspectieven. En hoewel de licht cynische toon van de titel – AI als nieuw mechanisch brein: de universiteit schaakmat? – misschien anders doet vermoeden, lijkt Tilburg University voornamelijk positief over de kansen van kunstmatige intelligentie.
Van mens naar machine
Universiteitshoogleraar en theoloog Paul van Geest bijt het spits af. Zijn bijdrage begint niet bij de technologie, maar bij de mens. In april van dit jaar publiceerde hij het boek De universiteit als spiegel van de samenleving: Hoe kunstmatige intelligentie ons onderzoek, onderwijs en mensbeeld verandert. Daarin pleit hij voor een universiteit die niet alleen sneller en efficiënter wil worden door AI, maar ook wijzer en menselijker. Ook in zijn bijdrage tijdens de jaaropening staat die thematiek centraal.
Eric Postma, hoogleraar AI, neemt het stokje over. ‘Laat ik maar snel beginnen, ik heb maar acht minuten’, grapt hij. Waar Van Geest vooral filosofeert over de gevolgen van AI, schakelt Postma over in collegemodus.
In vogelvlucht legt hij uit hoe kunstmatige intelligentie werkt, waarschuwt hij het publiek voor de dark side (van desinformatie tot cyberkwetsbaarheden), enthousiasmeert hij ze over de bright side (van beter onderwijs tot beter onderzoek) en eindigt hij zijn bijdrage met de implicaties voor Tilburg University. Wat betekent deze ontwikkeling concreet voor de universiteit?
AI als hulpmiddel
Een antwoord daarop volgt niet alleen in woorden. Het wordt donkerder in de zaal. Het scherm licht op. Er verschijnt een prompt voor Tilly, de AI-chatbot van Tilburg University. De focus wordt verlegd naar het grote kunstwerk van Teun Hocks, dat pontificaal in de aula hangt. Tot het licht op het kunstwerk dooft en het vervolgens verschijnt in Tilly.
Met behulp van prompts verandert het kunstwerk stap voor stap. De man die alleen onderzoek doet, maakt plaats voor een onderzoeker die samenwerkt. Vervolgens wordt AI onderdeel van het beeld. Daarna volgt een dystopische versie, om uiteindelijk te eindigen met een beeld waarin AI een hulpmiddel is. Het intermezzo verbeeldt een belangrijke vraag: neemt AI het werk over, of helpt het mensen om dat werk anders en beter te doen?
Het intermezzo dient ook gelijk als introductie van de bijdrage van universitair hoofddocent Marketing Hannes Datta. Hij kiest duidelijk voor dat laatste perspectief en richt zich op de mogelijkheden van kunstmatige intelligentie om het leerproces te verbeteren. Daarnaast nodigt hij studenten en medewerkers uit om niet alleen gebruik te maken van Tilly, maar ook bij te dragen aan de verdere ontwikkeling ervan.
Geen sprookje
De boodschap van de eerste drie sprekers lijkt opvallend eensgezind: AI verandert de universiteit, maar hoeft haar niet schaakmat te zetten. Margriet Sitskoorn, hoogleraar klinische neuropsychologie, schetst vooral een kansrijke toekomst.
Sitskoorn vertelt over het zogenoemde ‘lichtpuntonderzoek’: een multidisciplinair onderzoek naar het doorbreken van de armoedecyclus. Kunstmatige intelligentie zou kunnen helpen om voor ieder kind een passende oplossing te vinden om uit de armoede te komen. Een ambitieus vooruitzicht, maar zover is het nog niet. Toch klinkt Sitskoorn niet terughoudend. ‘Het is fictie, geen sprookje.’
Daarmee is de opening van het academisch jaar niet kritiekloos positief. Er worden grappen gemaakt over studenten die hun scriptie schrijven met AI en er zijn zorgen over de klimaatimpact en de macht van big tech. Toch lijkt Tilburg University AI niet als tegenstander te zien, maar als nieuwe speler aan tafel. De angst om schaakmat gezet te worden is vooralsnog klein, maar de universiteit is wel aan zet.
