Eén jaar Trump: ‘Europa heeft hem onderschat’

Dreigende handelstarieven, geopolitieke spanningen en een steeds harder ‘America First’-beleid: een jaar na Trumps terugkeer in het Witte Huis is de wereldorde merkbaar veranderd. Wat betekent dat voor Nederland en Europa?

Op 20 januari zit Donald Trumps eerste jaar van zijn tweede termijn als president erop. Hij zette de toon met harde taal over handel, het terugschroeven van internationale samenwerking en een duidelijke focus op Amerikaans eigenbelang.

Wat betekent Trumps tweede termijn voor Nederland en Europa? Om terug te blikken op het afgelopen jaar spreken we met Ton Wilthagen, hoogleraar Arbeidsmarkt aan Tilburg Law School, Arjan Lejour, hoogleraar Belastingen en Openbare Financiën aan Tilburg School of Economics and Management en Magdalena Brewczyńska, postdoc-onderzoeker aan Tilburg Law School. 

Onderschat

Trump is volgens Brewczyńska weliswaar verantwoordelijk voor de nodige onrust, maar niet alle problemen kunnen aan hem worden toegeschreven. ‘Wat Trumps beleid heeft gedaan, is pijnlijk blootgeleggen waar Europa tekort is geschoten.’

Dit merkt Wilthagen ook op. Hij benoemt dat Europa Trump heeft onderschat. Trumps tweede termijn blijkt geen herhaling van zijn eerste termijn, maar een radicalere voortzetting ervan. ‘Met grotere risico’s voor de wereldorde.’ Europa heeft volgens Wilthagen onvoldoende geïnvesteerd in zijn eigen weerbaarheid, defensie en strategische autonomie.

Onzekerheid

Volgens Wilthagen heeft één jaar Trump vooral geleid tot het besef dat een langdurige bondgenoot is omgeslagen in een onvoorspelbare machtsfactor. ‘Waar voorheen internationale spelregels golden, regeert nu het recht van de sterkste, met onvoorspelbare acties zoals bij Venezuela en Groenland,’ vertelt Wilthagen. Het besef dat een bondgenoot ons ‘laat vallen’, leidt tot onzekerheid over de Europese veiligheid, zeker met oog op de Russische inval in Oekraïne.

Econoom Lejour wijst op de groeiende onzekerheid in de economie. Het onvoorspelbare ‘America First’-beleid en de dreigementen van Trump zorgen ervoor dat bedrijven voorzichtiger worden. Doordat onduidelijk is waar investeren nog veilig en rendabel is, stellen zij investeringen sneller uit.

Vooralsnog zijn er in Nederland en Europa geen grote economische effecten zichtbaar van het Amerikaanse handelsbeleid, maar Lejour waarschuwt dat deze onzekerheid op de lange termijn schadelijke gevolgen kan hebben.

Risico’s

Trumps handelsbeleid brengt dus risico’s met zich mee, zoals onzekerheid of zelfs een mogelijke handelsoorlog. Hoewel Lejour dit laatste onwaarschijnlijk acht, sluit hij dit niet uit. En Lejour benadrukt dat een handelsoorlog impact kan hebben op Nederland: ‘Als een open economie die drijft op export en doorvoer, zal Nederland in zo’n scenario harder worden geraakt dan andere landen.’

Brewczyńska wijst ook op Europa’s grote digitale afhankelijkheid van Amerikaanse infrastructuur, zoals cloudservices van Microsoft en Google. ‘De afhankelijkheid van Amerikaanse Big Tech laat zien hoe kwetsbaar Europa is geworden.’

Als de toegang tot de Amerikaanse technologiesector wordt beperkt, kunnen essentiële sectoren zoals overheid, zorg en onderwijs ernstig ontwricht raken door het gebrek aan Europese alternatieven.

Aanpak

Wat moet Europa doen om sterk te blijven staan? Over de aanpak zijn Wilthagen, Lejour en Brewczyńska het grotendeels eens. Europa moet minder afhankelijk worden van de Verenigde Staten.

‘De situatie dwingt Europa tot meer zelfbewustzijn en strategische autonomie, zowel militair als economisch,’ zegt Wilthagen. Dit betekent dat Europa kritischer moet kijken naar wat de unie zelf kan produceren om minder kwetsbaar te worden voor de machtspolitiek van Trump.

En Europa moet niet alleen kijken naar materiële belangen, maar ook naar de democratische waarden die het zelf heeft aangenomen, stelt Brewczyńska. ‘Europa moet standvastig achter zijn fundamentele waarden blijven staan en stoppen met het afzwakken daarvan onder politieke of economische druk.’

_Advertentie.