‘We studeren onszelf de vernieling in’, ziet econoom Jona van Loenen

Aan Jona van Loenen was afgelopen jaar moeilijk te ontsnappen. In talkshows en op zijn eigen socials legt hij in begrijpelijke taal uit hoe onze economie werkt en vooral ook hoe die niet werkt. De Tilburg University-alumnus was geen standaard student: ‘Ik begrijp niet hoe je het druk kunt hebben met één studie.’

Jona van Loenen (Venray, 1994) is de flauwste niet. Voor de foto trotseert hij de ijzige wind die genadeloos door zijn favoriete decor snijdt: de Rotterdamse skyline. Op zijn verzoek spreekt Univers hem in een restaurant aan de Maaskade, op een steenworp van zijn huis.

De media-econoom die regelmatig te zien is in talkshows als Vandaag Inside en Goedemorgen Nederland vertelt met een glas verse muntthee in zijn hand over zijn studie- en studententijd. ‘Als je geen flauw idee hebt waar je naartoe gaat, dan zit je op je eigen pad.’

Wat voor student was jij?

‘Als je aan het standaard beeld van een student denkt dan was ik daar precies het tegenovergestelde van. Zo heb ik het nooit begrepen dat je drie avonden in de week naar een café gaat waar de muziek zo hard staat dat je niet eens een fatsoenlijk gesprek kunt voeren.

‘Aan het eind van zo’n avond ben je 70 euro kwijt en de dag daarna kun je je er niets meer van herinneren.’ Met een lachje: ‘Sommige studenten noemen dat de mooiste tijd van hun leven. Misschien ligt het aan de Nederlandse uitgaanscultuur, dat extreme feesten past gewoon niet zo bij mij.

‘Nu lijkt het alsof het niet leuk was, maar ik heb een fantastische studietijd gehad. Ik deed twee studies tegelijk en snap eigenlijk niet dat je het druk kunt hebben met één studie. Je doet amper wat als je studeert. Want als je tien uur in de week college hebt, houd je ontzettend veel tijd over.

‘Ik vond het daarom ook leuk om actief te zijn bij studieverenigingen, waaronder UniPartners en Asset. Daarnaast had ik een eigen beleggingsclubje, omdat ik dacht misschien de financiële sector in te gaan.

‘Ik zou studenten niet per se aanraden om het te doen zoals ik het heb gedaan. Het gaat vooral om duidelijke keuzes maken. Wat is voor jou belangrijk? Al het andere moet je uit je leven wegsnijden.’

Past het leven zoals je dat nu leidt beter bij jou dan het studentenleven?

‘Tijdens je studententijd wordt precies opgelegd wat je moet doen en dat moet je vervolgens heel goed uitvoeren. Je hebt als student best wel wat vrijheid, maar daarmee houdt het ook wel op. Voor mij is het leven na mijn studietijd oneindig veel leuker. Sterker nog: elk jaar dat ik ouder word, vind ik het leuker worden.

‘Ik vind het ook heerlijk om als een soort einzelgänger tussen allerlei groepen door te bewegen. Vaak ben ik het gelukkigst als ik alleen ben. Wat overigens niet wil zeggen dat ik geen sociaal leven heb. Mijn vrienden noemen me niet voor niets een einzelgänger-allemansvriend.

‘Het leuke aan mijn huidige werk is dat ik in een team fungeer, maar daarbinnen toch een soort eilandje ben. In mijn relaties ervaar ik dat ook: samenwonen is voor mij echt de hel, dat kan ik niet.’

Heb jij tijdens je studie in een studentenhuis gewoond?

‘Jawel en dat ging best oké, maar op een gegeven moment was er een mismatch tussen waar ik behoefte aan had en waar de gemiddelde student behoefte aan heeft. Ik houd van bepaalde structuren, dus toen heb ik een studio genomen.’

Je staat elke ochtend om vijf uur op. Sommige studenten komen dan net hun kamer binnenstrompelen.

‘Het is mooi toch, dat iedereen daar zijn eigen weg in vindt? Ik heb een hekel aan mensen die tegen anderen zeggen dat ze om vijf uur op moeten staan, puur omdat dat de enige manier zou zijn. Nee, doe lekker wat jij zelf wilt.

‘Zo lang jij met passie en volle overgave iets doet, maakt het mij niet uit wat het is. Wel denk ik dat als je de behoefte voelt om drie avonden in de week te gaan feesten, het misschien beter is om een leven te bouwen waaruit je niet hoeft te ontsnappen.’

Welke wijsheid heb je nu, maar had je toen graag al gehad?

‘Na de middelbare school wilde ik officier worden bij de mariniers. Ik ben toen op open dagen geweest en heb die tests gedaan, tot ik dacht: waarom wil ik dit eigenlijk? Toen kwam ik tot de conclusie dat er een verschil is tussen wie je bent en wie je gehoopt had te zijn.

‘Dat realiseerde ik me ook toen ik na mijn studie werd aangenomen bij een Londense investeringsbank. Ik dacht dat het mijn droombaan was. Tot ik me wederom afvroeg waarom ik dat zo graag wilde.

‘Dus als je mij vraagt wat ik eerder had willen weten, dan is dat dit: als jij een concreet idee hebt van waar je de komende vijf jaar naartoe gaat, dan bewandel je het pad van een ander. Als je geen flauw idee hebt waar je naartoe gaat, dan zit je op je eigen pad.’

Denken veel mensen niet juist andersom?

‘Ik weet niet wat mensen denken. Maar het idee dat je bij een groot, groter, grootst bedrijf moet werken, of bij een bekende naam… We zijn veel te veel bezig met streven naar wat ons gelukkig maakt en daarom worden we doodongelukkig. We streven onszelf collectief een depressie in.’

Waarom koos jij voor economie?

‘Ik was een wat recalcitrante puber die veel structuur nodig had. Dat veranderde toen ik op de middelbare school het vak economie kreeg. Voor het eerst had ik het gevoel dat ik de wereld om me heen beter begreep.

‘Ik vind het mooi dat alles economie is. Het is een combinatie van bestuurskunde, filosofie en psychologie. Ik ben ervan overtuigd dat economie de satéprikker van de samenleving is. Alle grote problemen die we nu hebben, zoals stikstof, klimaat, migratie en wonen, zijn allemaal economische problemen. De economie bepaalt ons hele leven.

‘Wat je helaas ziet is dat economen van economie iets heel saais hebben gemaakt en er veel te ingewikkeld over praten. Als ik in een tv-programma te gast ben, denk ik altijd goed na over hoe ik iets zo simpel mogelijk kan uitleggen. Net als op mijn sociale media.’

Voor je master ben je naar Bocconi University in Milaan gegaan. Wat is het verschil met het Nederlandse onderwijs?

‘Bocconi is één van de beste economische universiteiten van Europa en ik merkte dat de kwaliteit van het onderwijs veel hoger was en ook heel praktisch. In Tilburg was het heel erg van: dit is het model en nu gaan we tien colleges gebruiken om uit te leggen waarom dit model klopt. In Milaan werd gezegd: dit model klopt eigenlijk niet, maar we gaan het toch toepassen.

‘Nederland is wat dat betreft kleinzerig: je moet je hoofd vooral niet boven het maaiveld uitsteken. In Milaan is het allemaal ambitieuzer en dat trekt ook weer ambitieuze mensen aan.’

Jij zegt: één van de grootste verborgen problemen die we in Nederland hebben, is dat we veel te theoretisch opgeleid zijn.

‘In alle sectoren waar we personeelstekorten hebben, gaat het om praktische beroepen, zoals bouwvakkers, monteurs, onderwijzers en mensen in de zorg. Daar gaan we op vastlopen. We studeren onszelf echt de vernieling in.’

Hoe krijg je mensen zo ver dat ze andere studiekeuzes gaan maken?

‘Als die praktische banen beter betaald worden, zul je zien dat mensen snel overstappen. Bovendien: als geneeskunde een numerus fixus heeft, waarom communicatiewetenschappen niet?

‘We laten studenten nu vrij in hun studiekeuze, terwijl je ook kunt sturen op wat we écht nodig hebben. Bovendien weet ik niet of de keuzevrijheid van het individu nog zo belangrijk is als we straks met nijpende personeelstekorten zitten.’

Op welke arbeids- en woningmarkt komen studenten dadelijk terecht?

‘Hun toekomstperspectief is objectief gezien minder goed dan dat van de afgelopen drie decennia. Toen ik zeven jaar geleden afstudeerde, stapte ik in de lift omhoog. Iemand die nu afstudeert, loopt de afgrond in.

‘Dat komt onder andere omdat kunstmatige intelligentie de arbeidsmarkt radicaal gaat veranderen. Hoe dat precies verloopt, weten we nog niet, maar veel bedrijven nemen daardoor nu al zeer beperkt nieuwe mensen aan.

‘Verder is het zonder hulp van je ouders onmogelijk geworden om het huis uit te gaan, echt onmogelijk. Dat gaat een grote ontwrichtende en maatschappelijke impact hebben.’

Welk advies wil jij studenten en net afgestudeerden geven?

‘Als je dat papiertje in je hand hebt, moet je gewoon gaan beginnen. Start bijvoorbeeld een eigen bedrijf, of kies voor iets anders. Stel jezelf hierbij drie vragen: waar ben ik goed in, waar kan ik geld mee verdienen en wat heeft de wereld nodig?

‘Pak een blad, teken drie cirkels, geef antwoord op bovenstaande drie vragen en daar waar die drie cirkels samenkomen staat wat je moet gaan doen.

‘Aan studenten die nog bezig zijn, wil ik de volgende tip geven: doe zoveel mogelijk, ben actief. Want vaak kom je er pas achter wat je wel wilt, door je te realiseren wat je niet wilt.’