Kinderen van tien jaar hebben al schoonheidsidealen, ziet Anne-Mette Hermans

Elke maand vraagt Univers aan een wetenschapper wat hij of zij zou onderzoeken wanneer alles mogelijk is. Voldoende geld, voldoende tijd, geen restricties. Kortom: utopisch denken. Deze keer: Anne-Mette Hermans, universitair docent bij Tilburg School of Social and Behavioral Sciences (TSB). 

Waar gaat uw onderzoek over?

‘Over schoonheidspraktijken, met name cosmetische ingrepen. Ik onderzoek bijvoorbeeld hoe behandelaars en (toekomstige) patiënten/consumenten over schoonheidsidealen denken, waar ze vandaan komen, wat we überhaupt verstaan onder ‘schoonheid’. 

‘We hebben net een onderzoek gepubliceerd waarvoor we op basisscholen aan kinderen (tussen de 8 en 12) hebben gevraagd om zichzelf te tekenen. Eerst hoe ze er nu uitzien en vervolgens hoe hun ideaalbeeld eruit zou zien. De jongens tekenden zichzelf – voorspelbaar – heel gespierd.

‘Bij meisjes varieerde het meer, maar sommigen hadden wel een hele waslijst aan ideale kenmerken naast hun tekening geschreven: lange wimpers, hoge jukbeenderen, strakke kaaklijn, curves (op bepaalde plekken). Sommigen waren al aan het lijnen om een dunner doel te bereiken. 

‘Tegelijkertijd waren er ook meiden die zeiden: ik ben goed zoals ik ben, een ideaalbeeld bestaat niet, het is slecht dat mensen dat nastreven, er moet meer body positivity zijn.’ 

Die dwingende schoonheidsidealen sijpelen de basisschool al binnen. 

‘Ja, dat had eerder onderzoek ook al uitgewezen. Ook kinderen worden met bepaalde schoonheidsidealen geconfronteerd, bijvoorbeeld via sociale media.

‘Voor ander onderzoek hebben we gekeken naar hoe vrouwen die complicaties ervaren na bijvoorbeeld het zetten van een filler zich daarna voelen. Dat ging over vervelende fysieke gevolgen, maar vooral over gevoelens van sociale angst, het niet meer durven aangaan van intieme relaties, onzekerheid over het lichaam.

‘Wat ik niet verwachtte was dat ze bijna allemaal aan het einde van de interviews vertelden dat ze toch doorgingen met zulke cosmetische behandelingen. Sommigen hadden al nieuwe afspraken staan! Volgens mij laat dat treffend zien hoe sterk het schoonheidsregime is.’

Wat ziet u gebeuren in de samenleving? 

‘Onder jongeren bestaat een genormaliseerd beeld van cosmetische ingrepen. Je doet het gewoon even tussendoor. In extremere gevallen heb ik weleens meiden gesproken die een wishlist hadden voor hun achttiende verjaardag en meteen aan de slag zijn gegaan met injectables zoals fillers.

‘Ik ben benieuwd naar het moment waarop deze jongeren straks, zo rond hun dertigste, hun eerste rimpels krijgen. Daar zullen ze niet allemaal blij mee zijn. Hoe gaat de cosmetische industrie zich dan ontwikkelen? Het aantal behandelingen zal in ieder geval omhoog schieten gok ik.’ 

Wat zou u willen onderzoeken wanneer alles mogelijk was? 

‘In een totale utopie zou ik mensen volgen van hun pre-adolescentie tot hun laatste levensjaren. En dan kijken hoe hun lichaamsbeeld door de jaren heen is veranderd en wanneer ze met welke schoonheidspraktijken bezig zijn geweest. Meer specifiek: of, hoe en wanneer ze met cosmetische ingrepen in contact komen, welke ze wel of niet ondergaan, hoe intensief ze met hun uiterlijk bezig zijn. Een longitudinale studie bij een zo divers mogelijke groep, dat zou ik fantastisch vinden. 

‘Maar dat is duur, natuurlijk. En binnen de wetenschap draait het toch ook vaak om snel resultaat. Dat kun je misschien omzeilen door om de paar jaar een meetmoment in te plannen.’ 

U ziet het voor zich? 

‘Nou ja, je kunt mensen in principe blijven volgen. Dus dan gaat het puur om funding.’ 

En verder?

‘Ik zou meer met creatieve methodes willen doen. We laten mensen zichzelf nu al tekenen, maar wat als ze zichzelf zouden fotograferen wanneer ze zich mooi of juist minder mooi voelen? Of bijvoorbeeld vlak na een cosmetische ingreep? Dan kun je aan de hand van die foto’s met ze in gesprek gaan.’

Wat zou dat opleveren? 

‘Dan zouden we een preciezer beeld krijgen van wat hun idee van schoonheid en maakbaarheid is. Wat het voor hen betekent en hoe zich dat vertaalt naar hun zelfbeeld, naar hun zelfvertrouwen, enzovoorts. En überhaupt: reflecteren op je eigen foto’s en dat uitleggen aan iemand anders leidt ertoe dat je kritischer gaat kijken naar het begrip schoonheid en wat dat betekent. In die zin zou het ook een interventie kunnen zijn.

‘Er bestaan apps waarbij je een foto van jezelf moet uploaden en feedback krijgt over hoe je je uiterlijk kunt optimaliseren. Je kunt cosmetische behandelingen toevoegen en zien hoe dat eruit zou zien. Het wordt wellicht heel moeilijk om zoiets door de ethische commissie te krijgen, maar stel je zou die mensen kunnen vragen wat het met ze doet als ze zulke feedback krijgen? En dat je dan vervolgens zicht hebt op of ze ook daadwerkelijk actie ondernemen? 

‘Op die manier zou je heel mooi kwalitatief onderzoek kunnen verrichten. Niet per se deductief, maar meer open: wat hebben deze mensen te vertellen? Wat gebeurt er met hun zelfbeeld en lichaamsbeeld?’

U klinkt alsof u de maatschappij wilt veranderen. 

‘Ik vind het belangrijk dat mijn onderzoek wordt vertaald naar de maatschappij. Ik werk momenteel mee aan een overheidscampagne om jonge mensen aan te sporen om bepaalde zaken goed te checken voordat ze injectables ondergaan. Ook geef ik regelmatig praatjes en ben ik betrokken bij bijvoorbeeld een theaterproject dat  middelbare scholieren aan het denken zet over schoonheidsidealen en cosmetische behandelingen.’

Correctie 30-3-2026, 09.56u. Bij publicatie van dit artikel is een onjuiste versie verschenen. Dit is inmiddels aangepast.

_Advertentie.