Simon van Teutem: ‘Studenten kijken te veel naar wat hun omgeving vet vindt’

Net als veel andere ambitieuze studenten wilde Simon van Teutem de wereld veranderen. Toch zat hij tijdens een stage tot diep in de nacht te zwoegen voor een zakenbank. Steeds vaker vroeg hij zich af: wat doe ik hier en hoe ben ik hier beland?

In zijn boek De bermudadriehoek van talent zoekt schrijver, journalist en Oxford-promovendus Simon van Teutem (29) uit waarom zoveel talentvolle, idealistische jongeren verdwijnen in betekenisloze banen bij banken, advieskantoren en de zakelijke advocatuur.

Waarom kiezen ze niet voor hun oorspronkelijke idealen en voor werkgevers in de publieke sector, zoals de overheid, ngo’s of goede doelen? Univers spreekt Van Teutem op de campus, vlak voor zijn optreden bij de Maktalk van studentenclub MAK Tilburg.

Geld blijkt aanvankelijk niet de voornaamste reden voor studenten om bankier, consultant of zakenadvocaat te worden. Welke factoren spelen wel een rol?

‘Het belangrijkste is het idee van een springplank. Veel van deze studenten zijn van jongs af aan gewend om bij de besten van hun klas te horen en om een bepaalde competitie te voelen. Als ze bijna afstuderen denken ze: ik heb hier zo hard voor gewerkt, dus mijn eerste baan moet wel de juiste zijn.

‘Bedrijven als McKinsey spelen daar slim op in. Zij zeggen: je hoeft nog helemaal niet te kiezen of je vast te leggen. Je kunt bij ons een paar jaar in een honoursprogramma werken en daarna nog steeds alles worden wat je wilt.

‘Die belofte is onweerstaanbaar. Zeker voor studenten met grootse dromen en plannen. Het is heel veilig als die plannen abstract blijven. Want zodra je ergens echt aan begint, kan het ook mislukken.’

Wat is nog meer van invloed op hun keuze?

‘Status is een niet te onderschatten drijfveer. Het is fijn als je op een netwerkborrel, brunch of feestje niet uit hoeft te leggen wat je nou precies doet. Het is lekker om voortdurend die erkenning te krijgen.

‘Verder is het belangrijk om uitgedaagd te worden. Deze bedrijven bieden plekken waar je persoonlijke groei kunt doormaken en je productiviteit flink kunt verhogen.’

Kun jij je voorstellen dat de angst om te falen groot is?

‘Tussen de regels van mijn boek door lees je een stukje onderwijskritiek. Belonen zit in ons onderwijssysteem ingebakken. Je wordt beloond als je doet wat van je verwacht wordt.

‘In Nederland betekent dit dat je door de hoogste hoepel van het onderwijs moet springen en niet buiten de lijntjes mag kleuren. Laat staan dat je iets wilt ondernemen of dat je een keer op je plaat gaat.

‘Eigenlijk zouden we de definitie van succes moeten veranderen. Bijvoorbeeld door kinderen op middelbare scholen al te leren dat je je talenten en kansen moet benutten om iets terug te doen voor de maatschappij. En dat je succes niet meet aan geld, maar aan wat je voor anderen doet.’

Kun je het jonge mensen kwalijk nemen dat ze naar hun toekomst kijken en denken: ik weet en overzie het allemaal nog niet?

‘Ja en nee. In mijn boek uit ik daarom niet zozeer kritiek op het individu, maar meer op de publieke sector. Zij spelen het wervingsspel niet goed mee en leggen het daarom af tegen banken, advocatenkantoren en adviesbureaus. Maar aan de andere kant vind ik wat Rutger Bregman over persoonlijke morele ambitie zegt ook niet onterecht.

‘Gisteren kwam er een student naar mij toe die vroeg: wat moet ik gaan doen? Dan denk ik: jij loopt al twintig jaar in dit lichaam rond, jij weet waar je enthousiast van wordt. Wat dat betreft zit er wat luiheid bij studenten: ze kijken niet verder dan naar wat hen op een presenteerblaadje wordt aangeboden en naar wat hun omgeving heel vet vindt.’

Van Teutem vervolgt: ‘Ben niet te bang om naar het stemmetje in je hoofd te luisteren: wat vind ik zelf waardevol, belangrijk en leuk? Die zoektocht is geen lineair proces, maar daar is je studententijd bij uitstek geschikt voor. Je hebt namelijk tijd en vrijheid genoeg om van alles uit te proberen.

‘Maak in elk geval niet de fout om tijdens je studietijd zoveel mogelijk credentials te verzamelen van dingen die je helemaal niet leuk vindt. Uiteindelijk komen er hooguit twee of drie kwalificaties op je cv te staan, want geen enkele werkgever zit te wachten op een cv van drie kantjes. Durf te kiezen voor iets dat dicht bij je staat en durf jezelf eerlijk af te vragen: wil ik dit écht?’

Bedrijven als McKinsey, Bain en BCG hebben zich meesterlijk gepositioneerd om mijn generatie te strikken, schrijf je. Hoe doen ze dat?

‘Wat ze knap doen, is dat ze een air van exclusiviteit gecreëerd hebben. Enerzijds zijn ze ontzettend zichtbaar, ook op de campus. Anderzijds zijn ze heel onbereikbaar, want ze wijzen 99 procent van de mensen af.

‘Ik weet nog dat ik mijn stageaanbod bij McKinsey in Amsterdam kreeg. Ik hoefde nog net niet te huilen. Ik had zo mijn best gedaan om daar te komen en nu was het gelukt. Het voelde alsof ik iets had bereikt dat ik de rest van mijn leven kon meenemen.

‘Toentertijd was ik er trouwens nog van overtuigd dat ik me bij McKinsey kon specialiseren in publieke sectorwerk. Maar die mogelijkheid bleek beperkt.’

Tijdens je stage bij zakenbank Morgan Stanley in Londen werkte je dagelijks tot na middernacht. Na vier weken zei jouw vriendin: ‘Dit is zelfvernietiging.’ Maar voor jou waren het niet zozeer de lange dagen die je frustreerden, maar de zinloosheid van het werk.

‘Bij Morgan Stanley begon mijn haar uit te vallen en deed ik power naps op de wc. Ik zat tot ’s nachts Excel-sheets te ordenen en ik zag niet hoe dat werk inhoudelijk iets nuttigs bijdroeg aan de samenleving.

‘Het is een publiek geheim dat meer mensen zich dat afvragen. Iedereen weet het, maar niemand spreekt het uit. Nu heb ik het in mijn boek omschreven, ik hoop dat het iets losmaakt.’

Welk advies wil je aan studenten van Tilburg University meegeven?

‘Allereerst snap ik het als ze denken: leuk en aardig wat je allemaal zegt, maar ik ga toch een paar jaar in de finance werken. Dan heb ik wat tips om jezelf een beetje in bescherming te nemen.

‘Zet bijvoorbeeld elke maand een deel van je salaris op een spaarrekening, zodat je niet gewend raakt aan dat inkomen. Als je na twee jaar bij een startup wil gaan werken, val je niet in een salarisgat.

‘Een tweede advies: zoek een accountability partner. Dat is iemand die jou verantwoordelijk houdt voor wat je eerder hebt gezegd te willen bereiken.

‘Spreek met een vriend, collega of familielid af dat die over twee jaar zegt: je zei dat je na twee jaar bij Deloitte iets anders wilde gaan doen. Ga je dat nog steeds doen? Zonder zo’n spiegel is het heel makkelijk om die beslissing telkens uit te stellen.’

_Advertentie.