Lianne Hulsbosch: ‘Veel vrouwen weten niet waar en hoe ze om hulp kunnen vragen’

Elke maand vraagt Univers aan een wetenschapper wat hij of zij zou onderzoeken wanneer alles mogelijk is. Voldoende geld, voldoende tijd, geen restricties. Kortom: utopisch denken. Deze keer: Lianne Hulsbosch, postdoctoraal onderzoeker bij Tilburg School of Social and Behavioral Sciences (TSB). ‘Mindfulness hoeft niet zweverig te zijn.’

De zwangerschap kan een stressvolle periode zijn. Uw onderzoek richt zich juist op hoe mindful vrouwen in die fase zijn. 

‘Ja, een zwangerschap en de jaren die daarna volgen zijn voor vrouwen levensveranderend. Het is spannend, groots. En toch: vrouwen die van zichzelf mindful zijn, hebben vaak minder last van mentale klachten.’

Voordat we daarop verdergaan: wanneer ben je mindful? 

‘Dat meten we met gevalideerde vragenlijsten. Er zijn drie aspecten. De eerste is in hoeverre je aanwezig bent in het moment. Ben je je bewust van wat je hoort en ziet of rijd je op de automatische piloot door het leven en heb je geen idee van wat je doet, hoe je ergens bent gekomen?

‘Iemand die mindful is, oordeelt daarnaast niet. Dus je merkt bepaalde gedachten en gevoelens op en laat ze er zijn. In plaats van dat je denkt: nee, ik mag dit niet denken, ik mag deze emotie niet voelen. En de laatste gaat erover of je bepaalde gedachten voorbij kunt laten gaan zonder er iets mee te doen, ze kunt loslaten. Hoe beter je dat kunt, hoe meer mindful je bent.’ 

Wat voor gezondheidsvoordelen ervaart de zwangere vrouw die mindful is? 

‘Deze vrouwen kijken gemiddeld genomen beter terug op hun bevalling, hebben een sterkere neiging om borstvoeding te geven en om daar langer mee door te gaan, ervaren minder angst voor de bevalling en minder depressieklachten tijdens en na de zwangerschap.

‘Een mindfulness interventie zou mogelijk ook praktische voordelen kunnen opleveren wanneer vrouwen een stuitligging hebben en de baby gedraaid wordt middels een versie in het ziekenhuis: vrouwen leren dan om beter door hun buik te ademen, waardoor er voor de baby meer ruimte ontstaat om te draaien in de juiste houding voor de bevalling.’

Was het moeilijk om voldoende proefpersonen te vinden? 

‘Nee, integendeel, mijn studie is onderdeel van de Brabant Studie, een initiatief van het departement Medische en Klinische Psychologie. Veel departementen van TSB zijn erbij betrokken. We volgen 2865 vrouwen vanaf het eerste trimester van de zwangerschap tot tien jaar na de bevalling.

‘Misschien gaat het nog wel langer door. Het oudste kind is nu zeven. Gedurende de jaren zijn er wel wat participanten afgevallen, maar er zijn er nog altijd bijna duizend over.’

U bent verwend met een enorme dataset. Maar toch, stel u zou uw utopische bril opzetten… Wat zou u dan zien?  

‘Dan zou ik graag de Brabant Studie verder uit willen bouwen. Het zou fantastisch zijn om dit onderzoek wereldwijd te kunnen uitvoeren zodat de resultaten ook volledig generaliseerbaar zijn naar alle perinatale (vrouwen tijdens de zwangerschap tot één jaar na de bevalling) populaties.

‘Hoe meer participanten, hoe meer analyses er mogelijk zijn, zeker in de huidige tijd met kunstmatige intelligentie. Dat zou leiden tot nog betere modellen van bijvoorbeeld risicofactoren en uitkomsten van perinatale mentale gezondheidsproblemen. En kunnen screening en behandeling nog effectiever worden ingezet.’ 

En wat zou u willen met uw mindfulness-onderzoek? 

‘Ik zou benieuwd zijn naar of het helpt om mindfulness-elementen te verweven in de standaard zwangerschapscursus. Maar daarvoor zouden we eerst een stap terug moeten doen, namelijk vrouwen ervan overtuigen dat mindfulness niet per se iets zweverigs hoeft te zijn. Dat is vaak het beeld.

‘Deels is dat terecht. Er worden soms zweverige aspecten bijgehaald terwijl het niet nodig is. Die twee vormen van mindfulness, de meer nuchtere en meer zweverige, zou ik graag scheiden. Ik denk dat je dan meer vrouwen bereikt.

‘Vanuit daar gaan mijn gedachten naar een app die vrouwen tijdens de zwangerschap en na de bevalling zouden kunnen gebruiken voor hun mentale gezondheid. Het probleem nu: mentale klachten van perinatale vrouwen worden niet of te laat opgemerkt.

‘Het is niet laagdrempelig voor hen om hulp te vragen. Dat komt ook omdat het nog altijd een taboe is. Een zwangerschap, een kind krijgen, dat hoort leuk te zijn. Wanneer dat tegenvalt, is het lastig om dat toe te geven. Aan jezelf en aan je omgeving. Ook zorgverleners hebben er te weinig aandacht voor. Ze weten vaak niet hoe het echt met iemand gaat. 

‘Ik zou daarom in samenspraak met perinatale vrouwen een app willen ontwikkelen waar vrouwen hun mentale gezondheid in de gaten kunnen houden. Bijvoorbeeld door vragenlijsten in te vullen die angst- en depressieklachten meten.

‘Dat er al online modules klaarstaan en bijvoorbeeld een overzicht van verschillende soorten behandelingen of cursussen op locatie om iets aan die klachten te doen of dat je het advies kunt krijgen om naar de huisarts te gaan. Dat klinkt logisch en vanzelfsprekend, maar veel vrouwen weten niet waar en hoe ze om hulp kunnen vragen. Ik denk dat ze een plek missen waar al die informatie samenkomt. Van screening tot eventuele behandeling. 

Kunt u een voorbeeld geven?

‘Een van de participanten van mijn onderzoek mailde me. Of er in de vragenlijsten die ze na haar zwangerschap had ingevuld te zien was of ze misschien depressieklachten had? Dat was zo. Dat wist ze ergens ook wel, maar een bezoek aan de huisarts had ze telkens uitgesteld, want druk, enzovoorts. Maar als ze van die scores had geweten, mailde ze, had ze sneller actie ondernomen. Zo’n app was in haar geval waarschijnlijk een uitkomst geweest.’

_Advertentie.