#BookTok: de manier om iedereen weer aan het lezen te krijgen?

BookTok is een populair genre op social mediaplatform TikTok. Gebruikers delen alles dat met boeken te maken heeft. Maar wat maakt BookTok zo aantrekkelijk? ‘Dat de BookTokgemeenschap alleen uit tienermeisjes bestaat, is een hardnekkig misverstand.’

Promovenda Sonali Kulkarni van Tilburg School of Humanities and Digital Sciences (TSHD) doet onderzoek naar het fenomeen BookTok. Ze kijkt hierbij onder andere naar hoe mensen op TikTok over boeken praten, welke rol het platform speelt in wat we lezen en waarom boeken het er zo goed op doen.

Want hoewel TikTok vooral bekendstaat om de korte video’s en eindeloos scrollen, bestaat er dus een levendige boekencultuur. Mensen delen hun favoriete boeken, reageren emotioneel op verhalen en laten zien welke titels er in hun boekenkast staan. Wat maakt BookTok zo populair? Univers vroeg het aan Kulkarni.

Allereerst: hoe leg je BookTok uit aan iemand die denkt dat TikTok vooral om dansjes draait?

‘De term BookTok staat voor de boekencultuur op TikTok. Alles draait er op de één of andere manier om boeken, maar wel gecombineerd met andere vormen van online cultuur, zoals muziek, humor en performance. Vrijwel iedere trend op TikTok kan ook worden gebruikt om over boeken te praten.

‘Het gaat bovendien niet alleen om het lezen zelf. Mensen laten zien welke boeken ze kopen, verzamelen, of graag in hun kast hebben staan. Juist die aandacht voor het fysieke boek is erg interessant, omdat TikTok een digitaal platform is.

‘Waar digitale media vaak worden gezien als een bedreiging voor fysiek lezen, wordt het boek op BookTok nadrukkelijk gepresenteerd als iets dat je kunt bezitten, liefhebben en koesteren. Lezen wordt daarmee ook onderdeel van hoe mensen zichzelf presenteren.’

Wat doen BookTok-makers beter dan sommige scholen of bibliotheken als het gaat om mensen enthousiast maken voor boeken?

‘Scholen kijken inmiddels ook naar wat ze van BookTok kunnen leren. Een belangrijk verschil is dat BookTok boeken kan losmaken van het idee dat lezen vooral educatief of serieus is. Boeken die je op school misschien niet snel tegenkomt omdat ze niet als literatuur worden gezien, kunnen op TikTok enorm aantrekkelijk worden gemaakt.

‘Schoolboeken staan soms verder af van de leefwereld van jongeren. BookTok-makers laten zien dat lezen leuk mag zijn. Ze geven lezers het gevoel dat het oké is om de boeken te lezen die zij zelf interessant vinden. Daardoor wordt lezen minder iets wat van anderen moet en veel meer iets dat je voor jezelf doet.’

Als je één hardnekkig misverstand over BookTok uit de wereld mag helpen, wat zou dat zijn?

‘Dat de BookTokgemeenschap alleen uit tienermeisjes bestaat. Dat beeld klopt al lang niet meer. De eerste generatie gebruikers is ouder geworden en de gemeenschap is inmiddels veel breder. Naast lezers zijn tegenwoordig ook uitgevers, bibliotheken, boekhandels en leraren actief op TikTok.

‘Daarnaast is BookTok interessant als groep. Je hoeft je niet aan te sluiten bij een leesclub om toch onderdeel te zijn van een gesprek over boeken. Alleen al door video’s te bekijken, te reageren of iets te liken kun je deelnemen. Die lage drempel maakt het voor veel mensen makkelijker om hun leeservaring met anderen te delen.’

Veel mensen zeggen sociale media onze concentratie verpesten. Tegelijkertijd zorgt BookTok ervoor dat jongeren juist boeken lezen. Hoe kijk jij naar die tegenstelling?

‘Die spanning vind ik interessant. Er zijn onderzoekers die onderscheid maken tussen verschillende vormen van aandacht. Daarom denk ik dat de discussie genuanceerder is dan vaak wordt voorgesteld.

‘Aan de ene kant is er kritiek op sociale media en de manier waarop platforms voortdurend om onze aandacht vragen. Aan de andere kant zie je op TikTok groepen waarin lezers zich intensief met boeken en lange verhalen bezighouden.

‘Die twee hoeven elkaar niet uit te sluiten. Veel mensen zijn op BookTok oprecht betrokken bij lezen en delen die passie met anderen. Tegelijkertijd blijft het belangrijk om kritisch te kijken naar hoe platforms zijn ontworpen.

‘We hebben allemaal maar een beperkte hoeveelheid tijd en aandacht. TikTok concurreert daarin niet alleen met boeken, maar ook met andere sociale media, streamingdiensten en traditionele vormen van entertainment.’

Op BookTok zie je ook video’s van mensen die huilen of compleet overdonderd zijn door een boek. Waarom spreken zulke video’s mensen aan?

‘Op TikTok heb je weinig tijd om een boek uitgebreid uit te leggen. Het is vaak makkelijker om te laten zien wat een boek met je doet. Daarom zie je veel video’s waarin emoties centraal staan. Zulke reacties trekken aandacht en maken mensen nieuwsgierig.

‘Als iemand zichtbaar geraakt is door een verhaal, wil je weten wat dat boek zo bijzonder maakt. Emotie wordt daardoor een krachtige manier om over boeken te communiceren.’

Heb je zelf BookTok-boeken gelezen die de hype waard waren?

‘Ja, They Both Die in the End van Adam Silvera. Ik ontdekte het via een BookTok-maker die er heel emotioneel op reageerde. Dat maakte me nieuwsgierig. Uiteindelijk bracht dat boek me zelfs op het idee om BookTok te gaan onderzoeken.

‘En ook The Seven Husbands of Evelyn Hugo van Taylor Jenkins Reid en Lessons in Chemistry van Bonnie Garmus bleken sterke boeken.’

_{Advertenties.}