Meer dan versiering: wat vertelt de kunstcollectie over Tilburg University?

Van religieuze beelden tot abstracte sculpturen: de campus van Tilburg University staat vol kunst. Maar wat voor kunstcollectie is er in de afgelopen honderd jaar eigenlijk samengebracht? In aanloop naar het eeuwfeest in 2027 neemt Maartje van den Heuvel de collectie onder de loep.

Bij het betreden van de campus van Tilburg University valt direct op dat hier een bijzonder kunstbeleid wordt gevoerd. De karakteristieke architectuur van charismatische gebouwen als het Cobbenhagengebouw en het Academiagebouw, samen met de oude bomen van de lommerrijke campus, geeft de plek een uitgesproken sense of place.

Ook word je verwelkomd door een gezelschap sculpturen dat je direct doet beseffen dat je je hier op een universiteit bevindt, waar wordt gedacht, gewerkt en geproduceerd met gevoel voor schoonheid, harmonie en bezieling.

QR-codes nodigen uit om je verder in de kunstwerken te verdiepen. De website van Tilburg University maakt duidelijk dat de kunstwerken er niet zomaar als versiering staan. Samen maken ze van de campus een Denkraum dat uitnodigt tot reflectie. Wat een geluk voor studenten, docenten, onderzoekers en medewerkers dat zij in deze bezielde en bezielende omgeving kunnen werken.

Dat geluk is ook merkbaar bij de mensen die kunstwerken komen brengen of halen bij de kunstuitleen. Met een kunstwerk ga je een ontmoeting aan en bouw je een band op. Mensen verheugen zich zichtbaar over de kleurenpracht, voelen zich geïnspireerd door een voorstelling of dwalen er in een moment van overpeinzing in weg.

Deze omgang met ruimte als inspiratiebron, met kunstwerken als bakens, conversatiestukken of vehikels van denkbeelden, past bij de katholieke wortels van Tilburg University. Het is geloof ik de eerste keer in mijn loopbaan dat ik in een tekst van de paus citeer. Maar omdat zijn ‘reel’ mij bereikte via het Instagram-account van een van Nederlands meest toonaangevende vormgevers, Irma Boom, krijgt zijn uitspraak ook Nederlandse culturele relevantie.

Naar aanleiding van discussies over door AI gegenereerde kunst onderstreepte paus Leo XIV dat kunst – mits die authentiek is – geen bijzaak is. Integendeel, zo stelt hij, kunst is ‘een fundamentele plaats om te luisteren, waar je je kunt laten onderrichten over de aspiraties en over de wonden van de mensheid, over haar dorst naar schoonheid, gerechtigheid en vrede, en over haar zoektocht naar zin’. De katholieke wortels van Tilburg University komen mede tot uitdrukking in het delen van deze kunstopvatting.

In de kunstwerken van Tilburg University zijn verschillende richtingen en karakteristieken te onderscheiden, die samen de aard van de universitaire kunstcollectie bepalen. Zeven karakteristieken zullen de komende tijd – rond de periode van het eeuwfeest, onder de serietitel Verlicht en verweven – verschillende dimensies van de kunstcollectie belichten in zeven tentoonstellingen in het Cobbenhagengebouw.

Twee tentoonstellingen zullen in de loop van 2027 worden gewijd aan twee monumentale kunstprojecten die momenteel worden voorbereid, die speciaal ter gelegenheid van het Eeuwfeest 2027 in opdracht van Tilburg University tot stand komen en blijvend de relatie zullen herdenken tussen Universiteit en stad Tilburg, en daarmee tussen wetenschap en maatschappij.

Allereerst zijn er werken die we kunnen samenvatten onder de werktitel ‘Spiritueel geïnspireerd’. Ze maken de katholieke achtergrond van Tilburg University heel expliciet zichtbaar. Het iconische beeld van de Sedes Sapientiae, Maria met het zegenende Christuskind als bron van wijsheid, is daarvan een sprekend voorbeeld. Het is misschien wel het meest karakteristieke kunstwerk van de Tilburgse universiteit.

Ook het Corpus Christi, en moderne werken als Gijon: Cena in Emmaus van Erwin Olaf en de geënsceneerde foto Bread/Wine van Margriet Smulders, putten uit deze religieuze traditie, en blazen die vooral nieuw leven in.

Maat en materie vormen een tweede karakteristiek, zichtbaar in de grote abstracte en geometrische werken. Kunstenaars als Arie Berkulin (Try, 1986, bij het Cobbenhagengebouw) en Ron van de Ven (In diepte, 1992, bij het Tias-gebouw) proberen daarin de wetmatigheden van materialiteit, krachten en verhoudingen in het universum te doorgronden en daarvan iets over te brengen op de kijker.

Het herinnert eraan dat wetenschap en kunsten beide verwante doelen nastreven: het onderzoeken van onze plek in het universum en de wetmatigheden die daarbij een rol spelen.

Ook de interesse in de menselijke kant van het bestaan, in kwetsbaarheid en de condition humaine, past bij de katholieke achtergrond. De kunstwerken van Rien van den Brink onderzoeken in een heel herkenbare stijl de menselijke verschijning en ziel. Hoewel ze niet altijd vrolijk stemmen, zijn ze bijzonder populair bij de kunstuitleen. Blijkbaar appelleren zijn beelden aan een gevoel van herkenning.

Het principe Natura Artis Magistra – de natuur is de leermeester van de kunst – komt tot uitdrukking in werken waarin studie van en ontzag voor de natuur centraal staan. Pure bewondering voor de verfijnde vormen van het web van bloemen – op de grond van het bekende alternatieve hippie-oord Ruigoord bij Amsterdam – komt bijvoorbeeld aan bod in werken van Wout Berger.

Textiel en verwevenheid vormen een volgende karakteristiek. Werken van textiel en geweven weefsels getuigen vaak van een bijzondere gevoeligheid voor materiaal. Maar verwevenheid heeft ook een overdrachtelijke betekenis: ze verwijst naar de verbondenheid met de geografische omgeving, Tilburg en haar omstreken, als regio met een rijke geschiedenis van weverijen en textiele cultuur.

In werken over eer en geweten, in de kunst vaak samengebracht onder de noemer engagement, komen thema’s als ethiek en maatschappelijke betrokkenheid bij misstanden of tekort aan menselijkheid aan bod. Tot slot is er de categorie met de werktitel ‘In Academia’. Kunstwerken als portretten en bustes, maar ook foto’s, vormen er samen een soort eregalerij waarin mensen en momenten uit de eigen universitaire geschiedenis worden herdacht.

Behalve de selectiecriteria en werktitels voor de komende tentoonstellingen, vormen deze groepen de beoogde hoofdstukken van een boek met dezelfde titel, Verlicht en verweven. Dit collectieboek zal aan de hand van een selectie van de meest bijzondere kunstwerken het karakter van de collectie belichten, en daarmee ook het Denkraum van Tilburg University zichtbaar maken, waarin denkbeelden als kunstwerken tastbaar worden. Ter gelegenheid van het eeuwfeest zal dit boek het verleden van honderd jaar kunst verzamelen, en daarmee het gedachtengoed van Tilburg University mede levend houden.

Voor meer over kunst van Tilburg University, zie: kunst op de campus en kunstuitleen.

_{Advertenties.}