AI neemt het wetenschappelijk onderzoek nog niet over

Kunstmatige intelligentie kan vliegensvlug informatie doorzoeken en teksten verbeteren. Toch blijkt vier jaar na de introductie van ChatGPT dat AI wetenschappers nog niet gaat vervangen, schrijft Hans Van Eyghen.

Het is intussen vier jaar geleden dat ChatGPT online kwam. Sindsdien is erg veel geschreven over de gevaren en mogelijkheden van AI-gebruik. AI was ook herhaaldelijk het onderwerp van academische bijeenkomsten zoals laatst bij de opening van het academisch jaar bij Tilburg University.

Veel vragen rond AI-gebruik zijn ethisch of maatschappelijk van aard, zoals ‘Is de milieuvervuiling veroorzaakt door AI aanvaardbaar?’ en ‘Zal AI banen overbodig maken?’.

Andere vragen zijn eerder intellectueel of epistemisch en raken daarmee aan het hart van wat onderzoekers doen. Vanaf het begin werd gewezen op de intellectuele mogelijkheden van large language models zoals ChatGPT. De systemen stellen je in staat om erg snel enorme hoeveelheden informatie te doorzoeken. Ze kunnen ook informatie samenvatten of herkauwen in begrijpelijke taal.

Al snel werd beweerd dat AI-systemen daarom wetenschappelijk onderzoek zouden kunnen overnemen. Men berichtte over academische papers gegenereerd door AI die gereviewed werden door wetenschappelijke tijdschriften. AI zou het wetenschappelijke landschap ingrijpend veranderen.

Nu we vier jaar verder zijn, lijkt de impact van AI op onderzoek al met al mee te vallen. Er zijn weliswaar door AI gegenereerde papers aanvaard in academische tijdschriften, maar hun aantal bleef beperkt. Tenminste één paper werd aanvaard in AI Magazine. Verder werd tenminste één paper aanvaard voor een conferentie rond machine learning.

Verder poogden twee wetenschappers AI-gegenereerde papers aan te bieden aan predatory journals en hadden zij in 92% van de gevallen succes. Er is ook bewijs dat passages in papers vaak gegenereerd zijn door AI-systemen. Volgens één studie vertoont 57% van de onderzochte papers sporen van AI.

Het idee dat inhoud uit AI-systemen menselijk wetenschappelijk onderzoek zou evenaren lijkt dus nog science fiction. Dit betekent niet dat AI het wetenschappelijk onderzoek niet veranderd heeft. Waar onderzoek vroeger meestal begon met intern kauwen op een idee gevolgd door een zoektocht op Google Scholar, beginnen velen nu een gesprek met een AI-bot en stellen gerichte vragen om informatie te vinden.

Academische teksten laten nalezen door een AI-systeem of suggesties vragen voor formuleringen zijn ook niet zeldzaam. Wanneer een groter deel van het onderzoek wordt geoutsourcet naar AI gaat het vaak mis. Vaak is het snel duidelijk als een tekst volledig of grotendeels gegenereerd werd door AI. De tekst leest stroever, bevat fouten en haalt niet het niveau van mensenwerk. Het feit dat vooral predatory journal geneigd zijn AI-papers te aanvaarden geeft hierin iets aan.

AI-systemen gebruiken voor onderzoek biedt dus kansen maar vervangt niet de rol van de wetenschapper. Het creatief denken en redeneerwerk worden beter (nog) niet uitbesteed aan AI. Voor andere onderzoekstaken, zoals opzoekwerk en het polijsten van teksten is AI-gebruik niet problematisch.

_{Advertenties.}