Kunnen we hier een wapen van maken? Kabinet wil kennis en innovatie voor de krijgsmacht

Het ministerie van Defensie wil nauwer samenwerken met onderwijs- en kennisinstellingen, staat in een nieuwe nota. Over de precieze voorwaarden lopen de gesprekken nog.

Het budget voor het ministerie van Defensie moet flink stijgen. De komende jaren gaat de financiering al met enkele miljarden euro’s omhoog, tot uiteindelijk 19 miljard euro extra in 2035.

Dat geld gaat deels naar onderzoek en innovatie. Ook universiteiten en hogescholen kunnen daaraan een bijdrage leveren en het lijkt erop dat ze dat graag doen: het geld lonkt en waarom zouden ze niet aan de nationale veiligheid willen werken?

Kritische geluiden zijn er ook: moeten onderzoekers zich voor het karretje van de oorlogsindustrie laten spannen? Hoe verhoudt de academische vrijheid zich bijvoorbeeld tot een geheimhoudingsplicht? En hoe zit het met internationale samenwerking?

Beter aansluiten

Afgelopen vrijdag schreef OCW-minister Rianne Letschert al aan de Tweede Kamer dat ze met haar collega’s van Defensie en Economische Zaken in gesprek is over de randvoorwaarden voor kennisinstellingen om ‘beter aan te sluiten’ bij onderzoek en innovatie voor Defensie.

Zowel universiteiten als hogescholen hebben – al dan niet gezamenlijk – overeenkomsten met het leger gesloten over de inzet van onderwijs en onderzoek. De vraag lijkt dus vooral hoe het gaat gebeuren, en niet of het überhaupt wenselijk is dat de instellingen met de defensie-industrie gaan samenwerken.

In een nieuwe nota over Defensie, met een uitwerking van het kabinetsbeleid, staat dat Defensie ‘ontwikkeling, kennis, productie en leveringszekerheid’ gaat versterken. Dat gebeurt in nauwe samenwerking met het ministerie van Economische Zaken en het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW).

Dual-use

Erg concreet wordt het allemaal niet, maar het kabinet wil bijvoorbeeld dual-use toepassingen stimuleren, oftewel innovatie die je desgewenst militair zou kunnen inzetten. Voorbeelden staan er niet bij, maar denk aan bepaalde radartechnologie of bijvoorbeeld kennis van kwetsbaarheden in software.

Ook wil Defensie op regionaal niveau samenwerken met bedrijven, industrie, onderwijs- en kennisinstellingen. Dan kan Defensie bijdragen aan ‘maatschappelijke weerbaarheid, economische kracht en oplossingen voor bredere maatschappelijke opgaven’, is de verwachting.

We moeten de tegenstander voorblijven, zegt het kabinet, en daarom moeten we hier in Nederland kennis in huis hebben. ‘Ongewenste afhankelijkheid van buitenlandse kennis en leveranciers kan daarbij een veiligheidsrisico zijn.’

De nota is vooral een bevestiging van de koers, en niet een ommezwaai. Tegelijkertijd laat de nota zien dat veel nog uitgewerkt moet worden. De rol van de kennisinstellingen is nog niet uitgekristalliseerd.