Kim Putters: ‘Welvaart gaat over veel meer dan geld’

Brede welvaart gaat over meer dan jouw portemonnee en economische groei. Universiteitshoogleraar en SER-voorzitter Kim Putters over waarom factoren als onderwijs, gezondheid, wonen, klimaat en werk minstens zo bepalend zijn voor onze kwaliteit van leven.

Wat zegt economische groei eigenlijk als jongeren geen huis kunnen kopen, de welvaart in Nederland ongelijk verdeeld is en de druk op het milieu toeneemt?

Hoogleraar en voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER) Kim Putters (1973) heeft Univers op een nazomermiddag uitgenodigd in het kantoor van decaan Marike Knoef in het Koopmansgebouw. Hier vertelt hij waarom brede welvaart een steeds belangrijker thema wordt en waarom politici juist nu leiderschap moeten tonen: ‘Er staat heel veel op het spel.’

Wat is brede welvaart precies?

‘Brede welvaart zijn alle aspecten die je welvaart als individu bepalen, maar ook die de welvaart van ons land bepalen. Het gaat dan niet alleen om geld of werk, maar ook om zaken als gezondheid, wonen, veiligheid, samenleving, milieu, onderwijs en sociale netwerken.

‘De afgelopen jaren zijn politici en beleidsmakers eenzijdiger naar welvaart gaan kijken, waardoor de focus vooral op de financieel-economische kant van welvaart ligt: op koopkracht, materiële welvaart of het bruto nationaal product. Terwijl je dan een belangrijk deel van wat onze welvaart bepaalt niet meeneemt.’

Waarom is brede welvaart zo’n belangrijk thema voor Tilburg University?

‘Het bijzondere aan deze universiteit is dat het altijd een echte mens- en maatschappijuniversiteit is geweest. Understanding Society is niet voor niets ons motto.

‘Brede welvaart is niet alleen voor economen een interessant vraagstuk. Als je je bijvoorbeeld afvraagt hoeveel vertrouwen mensen in elkaar hebben, kom je ook bij sociologen en psychologen uit. Zo zijn we vanuit verschillende wetenschappelijke disciplines en perspectieven met brede welvaart bezig.

‘In onze universiteitsbrede academische werkplaatsen in het TIAS-gebouw brengen we wetenschap en praktijk samen. Hier werken we samen met gemeenten, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere partners aan maatschappelijke vraagstukken. Door wetenschappelijke kennis en praktijkervaring samen te brengen, ontwikkelen we nieuwe inzichten en oplossingen die bijdragen aan brede welvaart.

‘Ook belangrijk voor Tilburg University is dat we aanhaken bij bredere internationale doelen, zoals de Sustainable Development Goals. Hierbij gaat het onder andere om de bestrijding van honger en armoede. Daar werken we in Tilburg aan met het Zero Hunger Lab en het Zero Poverty Lab.

‘Het gaat erom dat planeet, mens en economie, oftewel people, planet, profit, in samenhang bekeken worden. En onze universiteit zit in het hart van die drie.’

Hoe staat de brede welvaart er in Nederland voor en hoe wordt die gemeten?

‘Het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) rapporteert jaarlijks een brede welvaartsmonitor. Daarin wordt gekeken hoe de brede welvaart er voorstaat en hoe tevreden Nederlanders zijn over allerlei facetten van hun dagelijkse leven.

‘RaboResearch, het kenniscentrum van Rabobank, waar Professor of Practice Otto Raspe bij betrokken is, doet onder meer op regionaal niveau onderzoek. Brede welvaart wordt dus op een aantal manieren gemeten.

‘Wat je dan ziet, is dat Nederland best een sterke economie heeft en dat wij een welvarend land zijn, zeker als je het op internationaal niveau vergelijkt. Tegelijkertijd scoren we minder goed op leefomgeving en milieu. Dat heeft bijvoorbeeld met stikstof, luchtvervuiling, waterkwaliteit of ruimtegebrek te maken.’

Hoe zit het met de regionale welvaartsverschillen binnen Nederland?

‘Die verschillen kunnen groot zijn, ook in groepen binnen één regio. Zo blijven bepaalde regio’s achter op armoede of sociale ongelijkheid, denk bijvoorbeeld aan toegang tot onderwijs en de arbeidsmarkt.

‘Binnen Brabant doen BrainPort, ASML, de logistieke- en agrovoedingssector het economisch erg goed. Daar profiteert de hele provincie van. Maar je wilt niet dat de ene regio alles heeft en de andere niets. Bij grote ontwikkelingen moet iedereen daarvan meeprofiteren.’

Tilburg University ligt in Tilburg-West, een stadsdeel waar relatief veel armoede en criminaliteit voorkomt. Iets verderop ligt Tilburg-Noord dat dezelfde problematiek kent. Bewoners denken misschien: leuk die universiteit en die academische werkplaatsen, maar wat merk ik daar in mijn eigen wijk van?

‘Dat is een heel fundamentele vraag voor de universiteit, die ervoor moet zorgen dat ze midden in de samenleving staat. Dat is niet altijd makkelijk, want als je als onderzoeker een bepaalde wijk intrekt met wéér een enquête, wordt terecht de vraag gesteld waarom daar niks mee gebeurt.

‘Je moet dus een zekere band en vertrouwen met mensen opbouwen en daadwerkelijk teruggaan om te vertellen wat je bevindingen zijn. Als je dat niet doet, is de teleurstelling nog groter.

‘Onze academische werkplaatsen werken al samen met de gemeente Tilburg. Bijvoorbeeld in Tilburg-West met het gebiedsontwikkelingsprogramma Kenniskwartier, waarin brede welvaart centraal staat.

‘Ook doen we projecten met Waalwijk, Helmond en in de toekomst waarschijnlijk ook met Veldhoven. Maar ik zeg er eerlijk bij: we hebben al het nodige opgezet, maar er is ook tijd nodig om verder te bouwen.’

Brede welvaart gaat ook over toekomstige generaties. Staan de politiek, in het huidige politieke klimaat, en het bedrijfsleven wel voldoende open voor langetermijnkeuzes?

‘Als mens en als wetenschapper is mijn antwoord dat we ons niet af moeten vragen óf het kan, maar dat het móét. We hebben geen keus. Elke generatie heeft de plicht ervoor te zorgen dat de volgende generatie ook een goed leven kan opbouwen.

‘En er staat heel veel op het spel. Na de Tweede Wereldoorlog hebben we in Nederland een enorme welvaart opgebouwd, maar er staat inmiddels ook het nodige onder druk.

‘Politici moeten daarom moedig zijn, leiderschap tonen en niet teveel met hun eigen achterban of de volgende verkiezingen bezig zijn. Ze moeten boven partijbelangen uitstijgen om bepaalde keuzes nu te maken in het algemeen belang: wat gaat er met het milieu, sociale ongelijkheid, toekomstige banen en AI gebeuren? Wat we nu besluiten, heeft ook gevolgen voor wat er over tien of vijftien jaar gebeurt.

‘Ik verwijs hierbij graag naar het prachtige boek van filosoof en schrijver Roman Krznaric, De goede voorouder, dat gaat over langetermijndenken in een kortetermijnwereld.

‘Het komt erop neer dat wij bouwen aan een wereld die we zelf niet meer gaan meemaken. Maar de verantwoordelijkheid om daar nu aan te bouwen hebben we allemaal, of je nu politicus bent, voorzitter van de SER, of student aan deze universiteit.’

Welke vraagstuk binnen brede welvaart is extra urgent voor de studenten die nu op de campus rondlopen?

‘Studenten moeten nu al bezig zijn met de vraag wat AI in de toekomst voor hun diploma betekent. Je kunt namelijk niet meer dertig jaar vooruit met je diploma, je zult je voortdurend moeten bijscholen op het gebied van kennis, technologie en AI.

‘Er is op dit moment veel onzeker voor jonge mensen. Kun je bijvoorbeeld wel een huis huren of kopen? Tegelijkertijd denk ik dat studenten veel meer dan andere generaties geleerd hebben om flexibel te zijn en snel te schakelen.’

Bij de kabinetsformatie in 2024 ging uw naam rond als mogelijk nieuwe premier. U bent bij de universiteit en de SER gebleven. Wat is uw motivatie?

‘Er kan niets tegen Tilburg op! Ik heb mijn hele werkende leven de wetenschap gecombineerd met een andere functie. En in deze sociaaleconomisch uitdagende tijd kan ik als voorzitter van de SER veel betekenis hebben.

‘Tegelijkertijd vind ik het fantastisch om hier op de universiteit met zoveel verschillende wetenschappers na te denken over brede welvaartsthema’s. Het mooie van mijn functie als universiteitshoogleraar is dat ik niet aan een faculteit gebonden ben, maar universiteitsbreed collega’s kan opzoeken en ontmoeten en daarmee samenwerk.

‘Mag ik binnen deze context nog een tip geven aan studenten? Want het mooie aan onze universiteit is dat hier best wat internationale studenten rondlopen. Soms denk ik: leren we wel voldoende van elkaars achtergrond en elkaars wereld?

‘Praat dus eens met je Spaanse of Poolse medestudent en vraag hoe het er in Spanje of Polen voorstaat met brede welvaart en hoe het kan dat er zulke grote verschillen zijn? Ik denk dat het echt veel oplevert als je die verbinding met elkaar maakt.’

_{Advertenties.}