De midterms: waarom Amerikaanse media gefocust zijn op politieke strijd

Tijdens de midterms draait de berichtgeving opvallend vaak om Donald Trump, terwijl hij zelf niet verkiesbaar is. Waarom gaat het in de Amerikaanse media zoveel over personen en politieke conflicten? Promovendus Erkan Ergün onderzocht hoe het politieke stelsel de berichtgeving beïnvloedt.

Op dinsdag 3 november kiezen Amerikanen een nieuw Huis van Afgevaardigden en een deel van de Senaat tijdens de midterms. President Donald Trump staat zelf niet op het stembiljet voor deze tussentijdse verkiezingen, maar trekt wel voortdurend de aandacht van de media naar zich toe.

Dat past bij de manier waarop Amerikaanse media over verkiezingen berichten, zegt promovendus Erkan Ergün van de rechtenfaculteit. Ergüns promotieonderzoek gaat over de politieke berichtgeving in Nederland, met de verslaggeving van de Britse en Amerikaanse politiek als vergelijkingsmateriaal.

In zijn onderzoek maakt hij een onderscheid tussen nieuws in zogenaamde ‘consensusdemocratieën’ zoals in Nederland, waarbij na de verkiezingen altijd coalities gevormd moeten worden, en ‘meerderheidsdemocratieën’ waarbij het principe van ‘the winner takes it all’ geldt.

Op strijd gericht

De Verenigde Staten zijn een goed voorbeeld van zo’n ‘meerderheidsdemocratie’, waarbij de regeringsmacht wordt geconcentreerd bij één partij, met een heel prominente leider. Dat is terug te zien in de politieke verslaggeving, vond Ergün: ‘Waar instituties macht concentreren en competitie belonen, ligt op strijd gerichte berichtgeving meer voor de hand.’

Zo komen in Amerikaanse nieuwsitems over verkiezingsbeloften conflict en personalisering vaker voor dan in Nederland, vond hij: ‘Nederlandse partijen die graag willen meeregeren om hun beleid te realiseren, zullen na de verkiezingen weer moeten samenwerken, en dat zie je terug in de mediastrategieën. Hier zwakken campagnemanagers conflict daarom juist vaak af.’

‘De opvallende VVD-verkiezingsstrategie om samenwerking met GroenLinks-PvdA op voorhand uit te sluiten, maakt die dynamiek heel goed inzichtelijk. Door het conflict op te zoeken kregen de liberalen veel media-aandacht,’ geeft Ergün als voorbeeld, maar het conflict brengt de VVD nu juist in een lastig parket omdat samenwerking met links op sommige dossiers onvermijdelijk lijkt.

Alle aandacht

In de Verenigde Staten levert zo’n conflictstrategie na de verkiezingen minder problemen op. En dus wordt daar het conflict opgezocht en uitvergroot om zoveel mogelijk ‘exposure’ te genereren. Die medialogica hangt samen met het politieke stelsel, laat Ergüns onderzoek zien.

‘Ook de nadruk op het persoonlijke valt bij deze midterms heel erg op,’ ziet Ergün. ‘Een figuur als Trump weet alle aandacht naar zich toe te trekken, hoewel hij helemaal niet verkiesbaar is. Het is opvallend hoe de berichtgeving toch wéér over hem gaat en hoe hij er weer in slaagt er zijn eigen show van te maken.’

Vijfduizend dollar

Ook de berichtgeving over Trumps belofte om iedere volwassen Amerikaan vijfduizend dollar te geven, als de Republikeinen hun meerderheid in beide Kamers behouden, is illustratief. In Nederland zou er veel sceptischer worden gereageerd op zo’n belofte, maar in de VS geldt een andere dynamiek.

‘In de VS wordt minder negatief bericht over verkiezingsbeloften dan hier in Nederland, en dan met name tijdens de regeerperiode,’ vond Ergün. ‘Want in de Nederlandse context wordt al vroeg duidelijk welke beloften worden aangepast of losgelaten. In de VS worden beloften soms naar later doorgeschoven, zonder dat ze als gebroken worden beschouwd door de media.’

Stille hoop

En er speelt méér bij dit voorbeeld, vond Ergün. ‘De mix van politieke constellatie, medialogica en strategie is elke verkiezing weer anders. Want mensen zijn over het algemeen heel sceptisch over verkiezingsbeloften, maar bij Donald Trump zie je een andere dynamiek: niets is te gek, alles kan bij Trump. In die context moet je ook zijn vijfduizend-dollar-belofte zien.’

Ergün: ‘In zijn eerste termijn als president bouwde Trump aan het imago van een man die zijn beloftes houdt. Dat beeld kleeft hem nog steeds aan bij bepaalde kiezers. Hoe bizar zijn beloftes soms ook zijn, die kiezers koesteren toch de stille hoop dat hij een deel van die beloftes weer gaat waarmaken.’

Conflict sells?

When conflict sells and consensus governs: configurations of media logic across democratic contexts, is de titel van het proefschrift dat Ergün op 14 december verdedigt. ‘Maar vergis je niet,’ waarschuwt hij. ‘Het is te gemakkelijk om in de Amerikaanse berichtgeving alles af te doen als ‘conflict sells’.

Ergün koos bewust voor een ‘speelse titel’, die ook aandacht op zijn eigen onderzoek kan vestigen. ‘Mijn conclusie is juist niet dat alleen conflict verkoopt. Ook samenwerking kan nieuwswaardig zijn. Bij inclusievere regeringscoalities zie je dat de berichtgeving positiever en minder conflictgericht is.

‘Misschien ligt daar wel een kans voor politici. Door niet alleen te laten zien waar ze tegenover elkaar staan, maar ook wat ze samen kunnen bereiken. Dat hoeft niet ten koste te gaan van hun zichtbaarheid. Het kan hen juist op een andere, positieve manier in de schijnwerpers zetten.’

_{Advertenties.}