Spinoza- en Stevinpremies voor vier topwetenschappers uit Leiden, Nijmegen, Groningen en Amsterdam

Twee onderzoekers hebben dit jaar een Spinozapremie ontvangen, de hoogste onderscheiding in de Nederlandse wetenschap. Twee anderen krijgen een Stevinpremie voor hun maatschappelijke impact. Ieder ontvangt 1,5 miljoen euro voor onderzoek.

De onderzoekers ontvangen de premie ‘voor hun uitmuntende, baanbrekende en inspirerende werk’. De prijzen worden uitgereikt door onderzoeksfinancier NWO. Bij de Spinozapremie ligt de nadruk op fundamenteel wetenschappelijk onderzoek, de Stevinpremie honoreert juist het maatschappelijke impact.

De Spinozapremies staan ook wel bekend als de ‘Nederlandse Nobelprijzen’. Dit jaar gaan ze naar hoogleraren Hermen Overkleeft (Universiteit Leiden) en Karin Roelofs (Radboud Universiteit Nijmegen).

Chemie en hersenprocessen

Overkleeft geldt als een van de grondleggers van de chemische biologie, staat in het juryrapport. Zijn werk heeft bijgedragen aan de kennis over metabole processen in het lichaam, maar heeft ook de ontwikkeling van medicijnen tegen onder meer kanker en zeldzame stofwisselings- en auto-immuunziekten mogelijk gemaakt.

Roelofs onderzoekt de hersenprocessen die aan de basis liggen van menselijke stressreacties: hoe we onder druk beslissingen nemen, emoties reguleren en herstellen van stressvolle ervaringen. Volgens de jury laat haar onderzoek zien hoe fundamentele wetenschap kan bijdragen aan een mentaal weerbaardere samenleving.

Psychiatrie en AI

De Stevinpremie werd in 2018 in het leven geroepen voor wetenschappers die een bijzondere bijdrage leveren aan de samenleving. De winnaars van dit jaar zijn hoogleraren Iris Sommer (UMC Groningen) en Claes de Vreese (Universiteit van Amsterdam).

Sommer werkt aan het verbeteren van het levenskwaliteit van mensen met psychiatrische aandoeningen, bijvoorbeeld mensen die stemmen in hun hoofd horen. Ook legde ze de basis voor betere psychiatrische behandeling voor vrouwen. Ze maakt onder meer haar kennis toegankelijk via bestsellers als ‘Het vrouwenbrein’.

De Vreese doet onderzoek naar de invloed van media, digitale technologieën en AI op de democratie. Hij adviseert regeringen en treedt regelmatig op als deskundige in de media. Hij analyseert maatschappelijke vraagstukken en brengt ze onder de aandacht van een breder publiek.

Uitreiking

De uitreiking van de Spinoza- en Stevinpremies vindt plaats op dinsdag 7 oktober. Dan vertellen de vier laureaten waar ze hun premie voor willen inzetten.

De prijzen zijn vernoemd naar de Nederlandse Baruch Spinoza (1632-1677) en Vlaming Simon Stevin (1548-1620). De filosoof Spinoza was een van de grondleggers van de Verlichting en pleitte onder meer voor de vrijheid van meningsuiting. Stevin was wiskundige, natuurkundige en ingenieur. Hij is onder meer bekend vanwege zijn zeilwagen. Hij verrijkte het Nederlands met woorden als wiskunde, wijsbegeerte, evenaar en middellijn.

Ontwikkeling van recht

In 2023 kreeg hoogleraar Recht en informatisering Corien Prins de Stevinpremie voor haar bijdragen aan de ontwikkeling van recht en (informatie)technologie, en beleidsvorming op dat gebied, onder meer als voorzitter van de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid (WRR).

Met de Stevinpremie van Prins is het CoSPIRIT-project gefinancierd, dat als doel heeft om ervaring met, en inzicht in, de benutting van wetenschap bij het maken van beleid te vergroten.