Anti-wegkijkwet maakt bedrijven aansprakelijk voor misstanden wereldwijd

Bedrijven zoals Shell en Ahold Delhaize kunnen met de anti-wegkijkwet aansprakelijk worden gehouden voor schade die hun dochterondernemingen veroorzaken. Tim de Caluwe, voormalig student Ondernemingsrecht, onderzocht in zijn masterthesis wat deze wet betekent voor het Nederlandse ondernemingsrecht.

Waar gaat je masterscriptie over?

‘Mijn scriptie gaat over de Corporate Sustainability Due Diligence Directive (CSDDD), ook bekend als de ‘anti-wegkijkwet’ die veel media-aandacht heeft gekregen. Deze in 2024 ingevoerde Europese wet houdt moederbedrijven, zoals Shell en Ahold Delhaize, verantwoordelijk voor het voorkomen van kinderarbeid, dwangarbeid en klimaatschade binnen alle ondernemingen die onder hen vallen.

‘In de praktijk betekent dit dat het moederbedrijf verplicht controlesystemen moet naleven. Zo heeft Shell bijvoorbeeld een dochtervennootschap in Nigeria die olie uit de grond haalt. Nu kan een pijpleiding lekken en zorgen voor onder andere een onvruchtbare bodem, waardoor boeren in de omgeving inkomsten mislopen.

‘Door zo’n controlesysteem wordt een mogelijke lekkage eerder opgemerkt en kan de schade beperkt worden. Al kan het moederbedrijf wel alléén aansprakelijk gesteld worden als ze de controle niet goed nageleefd hebben.

‘Ik heb gekeken naar wat voor invloed deze wet gaat hebben op het Nederlandse ondernemingsrecht. Er zijn in ons land namelijk nog geen rechtszaken geweest die deze wet behandeld hebben.’

Wat maakt dit onderwerp waardevol om te onderzoeken?

‘Deze wet is erg belangrijk, omdat partijen die schade hebben opgelopen nu direct naar het moederbedrijf toe kunnen stappen in plaats van naar de dochterbedrijven. Voorheen gingen ontevreden boeren die inkomsten misliepen door olielekkages klagen bij dochterbedrijven van Shell, omdat zij er direct aansprakelijk voor waren. Alleen er zat geen geld in die bedrijfjes, dus die boeren konden fluiten naar hun centen.

‘Door concrete rechtszaken uit Engeland als voorbeeld te nemen, wordt inzichtelijk op welke manier de anti-wegkijkwet in de praktijk kan worden gebracht in Nederland. Ik heb gekozen voor Engeland, omdat het rechtssysteem daar op dit vlak veel lijkt op dat van Nederland.’

Wat is de belangrijkste bevinding uit je onderzoek?

‘De belangrijkste bevinding uit mijn onderzoek is dat de anti-wegkijkwet voor het Nederlandse ondernemingsrecht betekent dat duurzaamheidskwesties beter juridisch toetsbaar zijn. Eerder was er al sprake van aansprakelijkheid via een onrechtmatige daad. Dit hield in dat moederbedrijven alleen aansprakelijk konden worden gesteld bij financiële of operationele problemen, terwijl duurzaamheidskwesties nauwelijks concreet konden worden getoetst.’

Welke tip zou je meegeven aan toekomstige scriptieschrijvers?

‘Stop veel tijd in je voorstel, want dan kun je veel efficiënter en gerichter schrijven. Ik heb me hier zelf nogal in vergist, want mijn voorstel was echt niet goed, waardoor ik hem vaak om heb moeten gooien. Dit kostte onnodig veel extra tijd en zorgde er ook weleens voor dat ik een halve dag iets bestudeerd had en dan dacht: wat heb ik hier nu aan? Helemaal niks. Met een goed voorstel heb je een stevig fundament en dat is echt key.’

_Advertentie.