Studiedruk kan in tentamentijd oplopen tot 94 uur per week, blijkt uit Tilburgs onderzoek

Leven op magnetronmaaltijden, ‘wonen’ in de bibliotheek en alle leuke dingen aan de kant zetten. Voor veel studenten is het een herkenbaar beeld tijdens tentamenperiodes. Ze hebben te weinig inzicht in de studiedruk en beginnen te laat met leren. Dat kan beter, zeggen Tilburgse onderzoekers.

Studenten hebben vaak te weinig besef van de tijd die ze moeten steken in hun studie. Daardoor kunnen ze zich onvoldoende voorbereiden op tentamens en komen ze in tijdnood, aldus een Tilburgse studie naar studiedruk in het hoger onderwijs.

Eindspurt

Doordat studenten meerdere vakken volgen en echt studeren bewaren tot vlak voor de tentamens, leidt dat aan het eind van een periode vaak tot een piekbelasting, soms tot wel 94 uur per week, schrijven Astrid Kramer, Ya-Ping (Amy) Hsiao en Miranda Stienstra van Tilburg University.

Studenten zetten vaak een eindspurt in voor een tentamen, en kiezen dan voor zogenaamd strategisch leren. Daarbij kiezen ze welke lesstof ze wel en welke stof ze niet leren. Stienstra: ‘Je maakt van tevoren een lijstje, en dan ga je kijken wat je misschien de volgende dag kunt reproduceren, en dat ga je dan leren.’

Op deze manier leren studenten vooral om een tentamen te halen, in plaats van dat ze de studiestof leren beheersen. Stienstra: ‘Bij ‘diep leren’ daarentegen ben je gedurende het semester actief met de stof bezig tot het verankerd is in je parate kennis, en niet alleen als een lijstje dat je uit je hoofd moet leren.’

Herhaling

Omdat de tentamenperiodes zo intensief zijn, nemen veel studenten daarna even gas terug. Kramer: ‘Ze hebben behoefte aan een week rust, terwijl de nieuwe colleges alweer begonnen zijn. Maar daardoor krijg je een herhaling van zetten en nieuwe piekbelasting in de volgende periode.’

Stienstra: ‘Het gevolg is dat de kalender zo vol zit, dat er geen ruimte meer is voor falen. Alles wat je doet als student moet zo efficiënt mogelijk zijn, en dus wil je eerst weten wat er in die toets aan de orde komt, en sla je al het aanvullende over. Studenten reageren dan bijvoorbeeld zo: Is er een gastcollege? Komt dat aan de orde tijdens de toets. Nee? Nou, dan kom ik niet.’

Alles toetsen

Doordat het curriculum vol zit met les- en tentamenweken, is er onvoldoende balans tussen werkdruk en welzijn. Kramer: ‘We hebben in Nederland de neiging om alles toetsbaar te maken en overal een toets of tentamen voor te maken. Dus het is soms wel logisch dat studenten daardoor leren voor de punten en niet om de stof te beheersen.’

De onderzoekers pleiten voor meer transparantie over studiedruk. Stienstra: ‘Opleidingen moeten niet alleen duidelijker maken hoeveel tijd toetsen, opdrachten, leeswerk en voorbereiding vragen, maar ook op meerdere niveaus ingrijpen.’

Want de werkdruk voor studenten is niet alleen afhankelijk van het aantal toetsen, stellen de onderzoekers, maar bijvoorbeeld ook van de moeilijkheidsgraad, de spreiding van toetsen en in hoeverre ze meetellen voor het eindcijfer.

Kramer: ‘Docenten geven bijvoorbeeld in de syllabus aan dat je volgende week twee hoofdstukken moet leren, maar geef dan ook aan hoeveel tijd dat kost. Door daar beter inzicht in te geven, kunnen studenten hun tijd beter verdelen over het semester.’

Rust en ruimte

Een gemotiveerde student leert veel beter, benadrukt Kramer: ‘Studenten hebben ook andere dingen aan hun hoofd. Ze doen veel naast hun studie en dat komt op een gegeven moment in de knoop.’ De universiteit moet meer rust en ruimte creëren in het curriculum om studenten beter in staat te stellen om te leren, aldus de onderzoekers.

Dat was ook de inzet van het programma ‘een slimmer academisch jaar’, van toenmalig onderwijsminister Dijkgraaf. Daarbij is een aantal pilots gestart als een experiment om meer rust en ruimte te creëren in het hoger onderwijs. Inmiddels wil ook Tilburg University het collegejaar inkorten.

Stienstra: ‘Ons onderzoek sluit aan bij dat programma en kan daarbij een startpunt zijn voor een brede discussie in het hoger onderwijs: hoe kunnen we transparanter zijn over de werkdruk? Hopelijk leidt dat tot nieuwe inzichten en een andere benadering van de werkdruk rond toetsen en tentamens.’