Keti Koti legt koloniale verleden Tilburg bloot: ‘Herdenken en vieren gaan hand in hand’

Tilburg heeft een koloniaal verleden, alleen zie je dat niet meteen als je door de stad loopt. Tijdens Keti Koti staan inwoners stil bij de afschaffing van de slavernij in Suriname en op de voormalige Nederlandse Antillen. ‘We mogen dankbaar zijn voor de vrijheden en privileges die eerdere generaties niet kenden.’

‘Mensen die door de stad lopen hebben misschien niet direct in de gaten dat ook Tilburg een koloniaal verleden heeft’, zegt Linda N’Shiya van For Our Community. Samen met Sharon Chamman geeft ze rondleidingen door Tilburg. Tijdens deze wandelingen worden deelnemers meegenomen langs plekken in Tilburg die verbonden zijn met het koloniale verleden.

‘Het is belangrijk om ook van je eigen stad de geschiedenis te kennen en je bewust te zijn van dat verleden. Alleen dan kun je begrip opbrengen voor de impact die die geschiedenis vandaag nog heeft,’ vult Chamman aan.

Tilburgs koloniaal verleden

Het Nederlandse slavernijverleden wordt vaak geassocieerd met als handelsstad Amsterdam en regeringsstad Den Haag. Volgens Chamman blijft daardoor onderbelicht dat ook het Noord-Brabantse Tilburg een koloniale geschiedenis heeft. ‘Veel mensen weten dat niet,’ vertelt ze.

‘De band tussen Tilburg en het koloniale verleden loopt vooral via de katholieke missie. Vanuit de stad vertrokken missionarissen naar koloniale gebieden om het rooms-katholieke geloof te verspreiden,’ legt N’Shiya uit.

Een van de bekendste Tilburgse namen die daarmee verbonden is, is Petrus (‘Peerke’) Donders. De Tilburgse missionaris werkte in de negentiende eeuw in Suriname, werd in 1982 zalig verklaard door paus Johannes Paulus II , en wordt in de stad nog altijd geëerd met onder meer een park, paviljoen en verschillende monumenten.

For Our Community pleit ervoor om ook kritisch naar zijn aandeel in de koloniale geschiedenis te kijken. ‘Petrus Donders wordt vaak gepresenteerd als iemand die goed werk heeft gedaan,’ zegt Chamman.

‘Donders ging naar Suriname vanuit het idee dat hij anderen moest vertellen hoe zij hun leven moesten leiden. Na de wettelijke afschaffing van de slavernij trok hij het binnenland in om Marrongemeenschappen te bekeren en werden heiligdommen van die gemeenschappen vernietigd. Wij vinden het belangrijk dat ook die kant van het verhaal wordt verteld.’

Gemiste kans

De gesprekken over het koloniale verleden beperken zich niet tot historische onderzoeken. Ook het Tilburgse slavernijmonument, dat op 1 juli 2022 bij het Centraal Station werd onthuld, leidt tot uiteenlopende reacties.

Het monument is ontworpen door het kunstenaarsduo Dedden & Keizer uit Deventer. Hun ontwerp werd geselecteerd na een ontwerpwedstrijd, waarbij zowel inwoners als een selectiecommissie hun stem uitbrachten.

Chamman is kritisch en vindt het jammer dat de inzending van de Tilburgse kunstenaar Tommy van der Loo niet werd gekozen. ‘Het was mooi geweest als een zwarte kunstenaar uit Tilburg de kans had gekregen om zo’n monument voor de stad te maken.’

‘Uiteindelijk is gekozen voor een wit kunstenaarsduo,’ zegt Chamman. ‘Juist bij een monument dat raakt aan het slavernijverleden en de doorwerking daarvan, was het waardevol geweest om een maker met een andere achtergrond en ervaring aan het woord te laten. Dat is een gemiste kans.’

Yannick Wirjosentono van het Tilburgse collectief Blauwsel is het daarmee eens. Wel kan hij zich vinden in het uiteindelijke ontwerp. ‘Ik ben er niet ontevreden mee. Ik vind het een mooi idee en goed uitgebeeld: een meisje dat op gebroken ketens zit en een moment van zelfbesef lijkt te hebben. Ook de locatie vind ik sterk. Het staat op een centrale plek waar veel mensen langslopen. Juist tijdens de herdenking zien voorbijgangers dat er iets gebeurt. Dat wekt nieuwsgierigheid en zorgt er misschien zelfs voor dat mensen zich in het onderwerp verdiepen.’

Meer dan een viering

De discussie over het monument raakt aan een bredere vraag: wat betekent Keti Koti vandaag de dag? Voor Chamman en N’Shiya gaat Keti Koti zowel om herdenken als om vieren. ‘Op 30 juni herdenken we en staan we stil bij wat onze voorouders hebben meegemaakt en welke sporen daarvan vandaag de dag nog zichtbaar zijn. Op 1 juli verschuift de aandacht naar de vrijheid die werd bevochten. Dan komen we samen om vrijheid te vieren, elkaar te ontmoeten, te eten en te dansen,’ legt Chamman uit.

N’Shiya benadrukt dat beide momenten onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. ‘We mogen dankbaar zijn voor de vrijheden die wij vandaag hebben en ons bewust zijn van privileges die eerdere generaties niet kenden.’

Ook Wirjosentono ziet Keti Koti als een dag waarop herdenken en vieren onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. ‘Het is ontzettend belangrijk om het gesprek over het slavernijverleden te voeren. Maar ook onze cultuur te vieren.’

Cultureel erfgoed doorgeven

Wirjosentono begon Blauwsel vanuit de wens om zijn Surinaamse roots door te geven. ‘Ik ben tweede generatie migrant. De kans is groot dat mijn kinderen minder meekrijgen van die cultuur als ik daar zelf niets mee doe.’

De naam Blauwsel verwijst naar het blauwe poeder dat vroeger werd gebruikt om textiel witter te maken, maar dat in de Surinaamse cultuur ook een symbolische betekenis heeft. Volgens een oude traditie worden baby’s door een oudere vrouw uit de familie met blauwsel gewassen om hen te beschermen tegen ogri ai, het boze oog.

‘Het ritueel wordt al generaties lang doorgegeven en houdt niet alleen een gebruik in stand, maar ook de verhalen, waarden en culturele identiteit die ermee verbonden zijn. Juist dat doorgeven van cultureel erfgoed aan volgende generaties die opgroeien in Tilburg staat centraal bij Blauwsel,’ vertelt Wirjosentono.

Keti Koti in de stad

De belangstelling voor Keti Koti groeit de afgelopen jaren ook in Tilburg. Verschillende organisaties organiseren bijeenkomsten, herdenkingen, culturele activiteiten en vieringen.

Een van die initiatieven is het culturele programma dat Blauwsel vanavond in samenwerking met poppodium 013 en Kultiva Inspira organiseert. Bezoekers kunnen luisteren naar livemuziek, dansen, eten en kennismaken met Surinaamse en Caribische tradities.

Wirjosentono: ‘We willen laten zien hoe wij Keti Koti vieren. Er is veel overlap tussen de Surinaamse en Caribische manier van vieren en die rijkdom willen we delen. Iedereen is welkom en de toegang is gratis, dus kom vooral langs!’