Ritalin, koffie en slaapmiddelen: zo komen studenten de tentamenperiode door

In de tentamenperiode maken studenten lange dagen, slapen ze weinig en hebben ze een flinke dosis stress. Hoe houden ze dat vol? Univers vroeg studenten welke middelen zij gebruiken om wakker te blijven, zich beter te concentreren of juist in slaap te vallen.

Uit recent onderzoek van Tilburg University blijkt dat de studiebelasting tijdens tentamenweken kan oplopen tot 94 uur per week. Univers vroeg studenten via een enquête welke hulpmiddelen zij gebruiken om zich beter te concentreren, langer te kunnen studeren of juist beter te slapen. De enquête werd ingevuld door 40 studenten.

De resultaten zijn niet representatief voor alle Tilburgse studenten, maar geven wel een beeld van de manieren waarop studenten proberen de hoge studiedruk tijdens tentamenweken het hoofd te bieden.

Koffie blijft favoriet

Koffie is met afstand het populairste hulpmiddel. Ruim twee derde van de respondenten (67,5 procent) zegt tijdens de tentamenperiode extra koffie te drinken om alert te blijven.

Dat is niet verrassend. Volgens het Voedingscentrum kan cafeïne de concentratie en alertheid tijdelijk verhogen. Een gemiddelde kop koffie bevat ongeveer 60 milligram cafeïne. Een hoge inname kan echter ook leiden tot rusteloosheid, angstgevoelens, hoofdpijn en slaapproblemen.

Studenten krijgen hun cafeïne niet alleen binnen via koffie. Ook energiedrankjes zijn populair. Een blikje bevat gemiddeld ongeveer 80 milligram cafeïne en staat met 27,5 procent van de antwoorden op de tweede plaats in de Univers-enquête.

Twee studenten geven bovendien aan pre-workout te gebruiken tijdens tentamenperiodes. Pre-workout bestaat vaak uit een combinatie van cafeïne, aminozuren en creatine. Net als koffie en energiedrank kan het zorgen voor meer alertheid.

ADHD-medicatie als studiemiddel

Naast cafeïnehoudende drankjes noemen verschillende studenten medicatie als hulpmiddel tijdens de tentamenperiode. Het gaat om stimulerende middelen als methylfenidaat en dexamfetamine, die worden voorgeschreven aan mensen met AD(H)D.

Een deel van de studenten gebruikt deze middelen op recept. Vier respondenten geven in de Univers-enquête aan AD(H)D-medicatie te gebruiken vanwege een diagnose.

Marketingmanagementstudent Evy* (22), die ADD heeft, vertelt dat de medicatie haar helpt tijdens het studeren. ‘Momenteel gebruik ik mijn medicatie alleen als ik echt moet leren of als ik mijn aandacht ergens echt bij nodig heb.’

Zonder medicatie vindt ze beginnen met studeren vaak lastig. ‘Een pilletje Ritalin zorgt voor een dopamineboost, waardoor ik zin krijg om aan het werk te gaan. Ook kan ik me dan enorm goed op één taak focussen, in plaats van aan honderd dingen tegelijk te denken.’

Ze kiest er bewust voor de medicatie alleen te gebruiken wanneer ze zich echt goed moet concentreren, bijvoorbeeld tijdens drukke tentamenperiodes. Die keuze maakte ze in overleg met haar huisarts.

‘Ik merk ook nadelen, zoals een angstig gevoel en een afvlakking van mijn emoties. Daarom vind ik dagelijks gebruik erg onprettig,’ legt Evy uit.

Zonder doktersvoorschrift

Niet alleen studenten met AD(H)D gebruiken deze medicatie. Vijf respondenten geven aan weleens kort- of langwerkende methylfenidaat of dexamfetamine te gebruiken zonder zelf een diagnose te hebben.

Sociologiestudent Nienke* (27) vertelt dat zij methylfenidaat heeft gebruikt om beter te kunnen studeren. ‘Ik kreeg het van een vriend die narcolepsie heeft, een aandoening waarbij je ineens in slaap kunt vallen. Mensen met narcolepsie krijgen vaak dezelfde medicatie voorgeschreven als mensen met ADHD. Ik gebruikte het al om te leren voor mijn eindexamens op de middelbare school.’

Toen ze ging studeren gebruikte ze het af en toe tijdens tentamenperiodes. ‘Door de medicatie was het makkelijker om te beginnen en bleef ik langer gefocust. Daarom gebruikte ik het graag.’

Inmiddels kijkt Nienke daar anders tegenaan. ‘Toen ik het redelijk recent nog eens gebruikte, merkte ik vooral negatieve effecten. Ik werd er zenuwachtig van, alsof ik twintig koppen koffie op had. Dat was niet fijn. Ik denk niet dat ik het in de toekomst nog ga gebruiken.’

Hartkloppingen

Dit middelengebruik is niet uitzonderlijk. Uit de Monitor Mentale Gezondheid en Middelengebruik Studenten Hoger Onderwijs (2025) van het Trimbos-instituut blijkt dat 4 procent van de universitaire studenten het afgelopen jaar AD(H)D-medicatie zonder doktersvoorschrift gebruikte. Studenten doen dat vooral om zich beter te kunnen concentreren, langer te kunnen studeren en meer energie te hebben.

Aan dat gebruik kleven wel risico’s. Studenten rapporteren onder meer hartkloppingen, slaapproblemen en een verminderde eetlust als bijwerkingen.

Slaapmiddelen en supplementen

Niet alle studenten zoeken hun heil in stimulerende middelen. Sommige respondenten geven aan het slaapmiddel melatonine te gebruiken. Melatonine kan helpen om sneller in slaap te vallen. Een goede nachtrust is ook een belangrijke voorbereiding op een tentamen.

Daarnaast noemen studenten uiteenlopende supplementen en andere producten waarvan zij verwachten dat die helpen tijdens het studeren. Elektrolyten (met mineralen als calcium en magnesium), multivitaminen en zogenoemde ‘brain caps’-pillen (pillen die moeten helpen met concentratie en stress door ingrediënten als Ashwagandha) zijn ook populaire hulpmiddelen om energieker of geconcentreerder te blijven.

Op zoek naar focus

Koffie blijft voor de meeste studenten het favoriete – en meest toegankelijke – hulpmiddel tijdens tentamenweken. Maar een kleinere groep zoekt verder naar manieren om de studiedruk aan te kunnen. Als de werkdruk oploopt, en de tentamens in zicht komen, willen ze kunnen presteren. Ook als daar een pilletje voor nodig is.

*De naam van Nienke is gefingeerd. Evy wilde alleen met haar voornaam over haar ervaringen praten. Beide volledige namen zijn bekend bij de redactie.